{"id":9295,"date":"2026-01-19T13:33:53","date_gmt":"2026-01-19T13:33:53","guid":{"rendered":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/?post_type=project&p=9295"},"modified":"2026-01-19T18:10:17","modified_gmt":"2026-01-19T18:10:17","slug":"heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy","status":"publish","type":"project","link":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/","title":{"rendered":"Heritage Voices: Mechtild R\u00f6ssler o \u015bwiatowym dziedzictwie w kontek\u015bcie Listy"},"content":{"rendered":"

Heritage Voices: Mechtild R\u00f6ssler o \u015bwiatowym dziedzictwie w kontek\u015bcie Listy<\/strong><\/strong><\/strong><\/h1>\n\n
Homepage<\/a><\/span> – Heritage Voices: Mechtild R\u00f6ssler o \u015bwiatowym dziedzictwie w kontek\u015bcie Listy<\/span><\/span><\/div><\/div><\/div><\/div>\n\n
\n
\n
Dyskusja<\/a> <\/span>Heritage Voices<\/a> <\/span>heritage voices<\/a><\/div><\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Dr Mechtild R\u00f6ssler, kt\u00f3ra by\u0142a zaanga\u017cowana w tworzenie Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO ju\u017c w 1992 roku, dzieli si\u0119 swoimi spostrze\u017ceniami na temat proces\u00f3w wpisywania obiekt\u00f3w na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa oraz omawia wyzwania i obawy zwi\u0105zane z jej rozwojem i ochron\u0105 dziedzictwa. Najbardziej niepokoj\u0105ce wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 upolitycznienie nominacji i niew\u0142a\u015bciwe intencje, kt\u00f3re si\u0119 za nimi kryj\u0105. Czy nale\u017cy skupia\u0107 si\u0119 na lepszym zarz\u0105dzaniu obiektami, kt\u00f3re zosta\u0142y ju\u017c wpisane na List\u0119, czy te\u017c poszerza\u0107 List\u0119 o kolejne obiekty?<\/strong><\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Mechtild R\u00f6ssler studiowa\u0142a geografi\u0119 i literatur\u0119 na Uniwersytecie we Fryburgu, uzyska\u0142a tytu\u0142 doktora geografii na Uniwersytecie w Hamburgu, do\u0142\u0105czy\u0142a do francuskiego CNRS (1998\/90, Cit\u00e9 des sciences et de l\u2019industrie, Pary\u017c) i by\u0142a stypendystk\u0105 na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley (USA, 1990\/91). Od 1991 roku przez 30 lat pracowa\u0142a w r\u00f3\u017cnych programach UNESCO oraz jako dyrektor Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO (2015\u20132021). Jest badaczk\u0105 w dziedzinie geografii, planowania, historii instytucji i dziedzictwa, a tak\u017ce specjalistk\u0105 w zakresie krajobraz\u00f3w kulturowych, powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy natur\u0105 a kultur\u0105 oraz zmian klimatycznych.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Po odej\u015bciu z UNESCO pod koniec 2021 roku powr\u00f3ci\u0142a do \u015brodowiska akademickiego i do\u0142\u0105czy\u0142a do francuskiego CNRS jako chercheur associ\u00e9 (CNRS-UMR 8504 G\u00e9ographie-Cit\u00e9s). Wyk\u0142ada na r\u00f3\u017cnych uniwersytetach i w r\u00f3\u017cnych organizacjach (Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Heidelbergu, ICCROM itp.), opublikowa\u0142a i jest wsp\u00f3\u0142autork\u0105 14 ksi\u0105\u017cek i ponad 120 artyku\u0142\u00f3w, w tym \u201eMany Voices, One Vision: The Early Years of the World Heritage Convention\u201d (Routledge 2016, wraz z prof. Christin\u0105 Cameron).<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

_ _ _<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Prosz\u0119 opowiedzie\u0107 o swoich osobistych do\u015bwiadczeniach, dlaczego wybra\u0142a pani dziedzictwo jako swoj\u0105 dziedzin\u0119 akademick\u0105 i zawodow\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mechtild R\u00f6ssler: Jestem z wykszta\u0142cenia geografem z do\u015bwiadczeniem w geografii kulturowej i posiadam tytu\u0142 doktora nauk przyrodniczych Uniwersytetu w Hamburgu. Zajmowa\u0142am si\u0119 r\u00f3wnie\u017c intensywnie histori\u0105 planowania. W zwi\u0105zku z tym zosta\u0142am zaproszona do pracy w muzeum w Pary\u017cu, Cit\u00e9 des Sciences et de l\u2019Industrie w La Villette, gdzie pracowa\u0142am w latach 1989\u20131990, a nast\u0119pnie w latach 1990\u20131991 wyjecha\u0142am na Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley, aby prowadzi\u0107 badania z zakresu geografii, koncentruj\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na historii planowania.<\/p>\n\n\n\n

Zapozna\u0142em si\u0119 z dokumentami Sauera \u2013 profesor Karl Sauer by\u0142 wp\u0142ywowym geografem, szczeg\u00f3lnie w zakresie relacji mi\u0119dzy kultur\u0105 a \u015brodowiskiem, i w pewnym sensie stworzy\u0142 koncepcj\u0119 krajobrazu kulturowego. Nast\u0119pnie wr\u00f3ci\u0142em do Pary\u017ca i do biblioteki UNESCO, aby poszuka\u0107 ksi\u0105\u017cki na temat historii programu Cz\u0142owiek i Biosfera (MAB) do publikacji we wsp\u00f3\u0142pracy z francuskim CNRS (opublikowanej p\u00f3\u017aniej pod tytu\u0142em G\u00e9ographes face au monde. <\/em>L’Union G\u00e9ographique Internationale et Les Congr\u00e8s Internationaux de G\u00e9ographie. Geografowie i \u015bwiat. <\/em>Mi\u0119dzynarodowa Unia Geograficzna i Mi\u0119dzynarodowe Kongresy Geograficzne. Pary\u017c: Harmattan 1996<\/em>). Mia\u0142am uda\u0107 si\u0119 na Uniwersytet w Kassel, gdzie zajmowa\u0142em stanowisko profesora, a moje seminaria z historii ochrony przyrody zosta\u0142y ju\u017c og\u0142oszone.<\/p>\n\n\n\n

Wtedy spotka\u0142am w UNESCO dawnego koleg\u0119 ze studi\u00f3w we Fryburgu, kt\u00f3ry przedstawi\u0142 mnie panu Berndowi von Droste zu H\u00fclshoffowi, \u00f3wczesnemu dyrektorowi programu MAB i Wydzia\u0142u Nauk Ekologicznych. Zacz\u0105\u0142 mnie przepytywa\u0107, a ja nie mog\u0142em powstrzyma\u0107 \u015bmiechu. Przepytywa\u0142 mnie najpierw po niemiecku, potem po angielsku i francusku.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie mieszka\u0142am w Stanach Zjednoczonych i we Francji. Zapyta\u0142am go, o co chodzi. Odpowiedzia\u0142: \u201ePani R\u00f6ssler, szukamy m\u0142odego Niemca z tytu\u0142em doktora, poni\u017cej 32 roku \u017cycia, poniewa\u017c otrzymali\u015bmy fundusze od niemieckich w\u0142adz na takie stanowisko\u201d. Odpowiedzia\u0142am: \u201eMoje seminaria s\u0105 og\u0142aszane na Uniwersytecie w Kassel\u201d, a on powiedzia\u0142: \u201eProsz\u0119 si\u0119 zastanowi\u0107 i da\u0107 mi zna\u0107 do ko\u0144ca tygodnia, je\u015bli jest pani zainteresowana\u201d. Pomy\u015bla\u0142am wtedy: \u201eO rany! Powr\u00f3t do Pary\u017ca by\u0142by wi\u0119cej ni\u017c interesuj\u0105cy\u201d. Ostatecznie zdecydowa\u0142am si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do Pary\u017ca.<\/p>\n\n\n\n

Podpisa\u0142em umow\u0119 na dwa lata. Z tych dw\u00f3ch lat ostatecznie pracowa\u0142em w UNESCO przez 30 lat, poniewa\u017c by\u0142 to bardzo interesuj\u0105cy okres. Przyjecha\u0142em 1 listopada 1991 roku.<\/p>\n\n\n\n

W 1992 roku min\u0119\u0142a dwudziesta rocznica podpisania Konwencji w sprawie ochrony \u015bwiatowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego. To by\u0142 ekscytuj\u0105cy czas. Swoj\u0105 karier\u0119 zako\u0144czy\u0142am przygotowaniami do pi\u0119\u0107dziesi\u0105tej rocznicy podpisania Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa, co by\u0142o kolejnym ekscytuj\u0105cym okresem. W 2022 roku wr\u00f3ci\u0142am do Polski na obchody pi\u0119\u0107dziesi\u0105tej rocznicy. W 1992 roku Bernd von Droste zu H\u00fclshoff i \u00f3wczesny dyrektor generalny Federico Mayor Zaragoza utworzyli Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO, a ja by\u0142am pierwszym pracownikiem, poniewa\u017c pan von Droste zatrudni\u0142 mnie w Centrum. W ten spos\u00f3b zacz\u0105\u0142em pracowa\u0107 w dziedzinie \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/p>\n\n\n\n

Bior\u0105c jednak pod uwag\u0119 moje do\u015bwiadczenie zar\u00f3wno w dziedzinie kultury, jak i dziedzictwa naturalnego, powiedzia\u0142abym, \u017ce by\u0142a to jedna z najlepszych decyzji w moim \u017cyciu, a pan von Droste zas\u0142uguje na uznanie za zatrudnienie mnie do tej przygody z dziedzictwem \u015bwiatowym. Przed 1992 roku \u015bwiatowe dziedzictwo by\u0142o podzielone administracyjnie w UNESCO pomi\u0119dzy Wydzia\u0142 Nauk Ekologicznych i Wydzia\u0142 Dziedzictwa Kulturowego. Dopiero z okazji dwudziestej rocznicy po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 te dwie cz\u0119\u015bci sekretariatu. By\u0142o to naprawd\u0119 interesuj\u0105ce i bardzo dobre posuni\u0119cie ze strony UNESCO, poniewa\u017c jest to jedna konwencja.<\/p>\n\n\n\n

Jednak \u015bwiat postrzega j\u0105 g\u0142\u00f3wnie jako konwencj\u0119 kulturaln\u0105, a tak nie jest. Jest to r\u00f3wnie\u017c jedna z o\u015bmiu konwencji dotycz\u0105cych r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej. Oczywi\u015bcie m\u00f3j doktorat z nauk przyrodniczych by\u0142 bardzo przydatny w tym zakresie.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Jak rozwija\u0142o si\u0119 Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa? Mo\u017ce podzieli si\u0119 pani historiami zza kulis? Jakie wyzwania pani napotka\u0142a?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mechtild R\u00f6ssler: Po pierwsze, pojawi\u0142o si\u0119 wyzwanie wewn\u0105trz UNESCO, poniewa\u017c pan von Droste musia\u0142 utrzyma\u0107 powstanie centrum w tajemnicy do momentu jego uko\u0144czenia. Niekt\u00f3rzy przedstawiciele sektora kultury i nauki nie byli zbyt zadowoleni, poniewa\u017c konwencja by\u0142a jednym z kluczowych instrument\u00f3w prawnych UNESCO. Powiedzia\u0142 mi: \u201eMechtild, musi pani napisa\u0107 ten dokument razem ze mn\u0105\u201d, a chodzi\u0142o o utworzenie centrum.<\/p>\n\n\n\n

Nie wolno mi by\u0142o nikomu m\u00f3wi\u0107 o tym, co si\u0119 dzieje. W ci\u0105gu dnia znika\u0142am w innym biurze UNESCO, a on przychodzi\u0142 z nowymi tekstami. By\u0142 to jeden z najbardziej ekscytuj\u0105cych okres\u00f3w, poniewa\u017c wi\u0105za\u0142 si\u0119 z podniesieniem rangi \u015bwiatowego dziedzictwa z okazji dwudziestej rocznicy jego powstania. Obejmowa\u0142o to r\u00f3wnie\u017c zorganizowanie dw\u00f3ch wa\u017cnych spotka\u0144 w UNESCO w Pary\u017cu i Waszyngtonie, po\u015bwi\u0119conych rozwojowi \u015bwiatowego dziedzictwa w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie w grudniu 1992 roku odby\u0142o si\u0119 posiedzenie Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa. Zorganizowali\u015bmy spotkanie przygotowawcze do posiedzenia Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa w Waszyngtonie, kt\u00f3re by\u0142o r\u00f3wnie\u017c okazj\u0105 do opracowania kierunk\u00f3w strategicznych, kt\u00f3re zosta\u0142y przyj\u0119te przez ca\u0142y Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa w grudniu 1992 roku. By\u0142 to pierwszy krok w kierunku zwi\u0119kszenia znaczenia \u015bwiatowego dziedzictwa i obejmowa\u0142 analiz\u0119 procesu monitorowania, procesu nominacji, budowania potencja\u0142u i promocji. By\u0142 to pomys\u0142 pana von Droste, kt\u00f3ry chcia\u0142 uczyni\u0107 \u015bwiatowe dziedzictwo prawdziwie mi\u0119dzynarodowym instrumentem prawnym. I tak si\u0119 sta\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Wiele innych kraj\u00f3w ratyfikowa\u0142o t\u0119 konwencj\u0119. Dzisiaj, w 2025 roku, mamy 196 kraj\u00f3w. To wi\u0119cej ni\u017c 193 kraje, kt\u00f3re nale\u017c\u0105 do UNESCO.<\/p>\n\n\n\n

Jest to jedna z najbardziej niesamowitych historii, kt\u00f3rych mia\u0142am zaszczyt by\u0107 \u015bwiadkiem od 1992 roku do pi\u0119\u0107dziesi\u0105tej rocznicy w 2022 roku. My\u015bl\u0119, \u017ce je\u015bli spojrzy si\u0119 na t\u0119 dekad\u0119, bardzo wyra\u017anie wida\u0107 ewolucj\u0119. W ko\u0144cu w 1992 roku odby\u0142o si\u0119 posiedzenie Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa w Santa Fe (USA). Sp\u0119dzili\u015bmy wspania\u0142y wiecz\u00f3r ze wszystkimi zarz\u0105dcami obiekt\u00f3w ze Stan\u00f3w Zjednoczonych i wieloma innymi osobami. Musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce w sali byli\u015bmy g\u0142\u00f3wnie w gronie eksperckim. Ja sam oczywi\u015bcie by\u0142am ekspertem.<\/p>\n\n\n\n

Pracownicy UNESCO s\u0105 zatrudniani ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 wiedz\u0119 specjalistyczn\u0105. Musz\u0119 jednak r\u00f3wnie\u017c powiedzie\u0107, \u017ce dzielili\u015bmy t\u0119 sam\u0105 wizj\u0119. Tak napisali\u015bmy w ksi\u0105\u017cce o wczesnej historii Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa, kt\u00f3rej wsp\u00f3\u0142autork\u0105 jest profesor Christina Cameron, kt\u00f3ra dwukrotnie przewodniczy\u0142a Komitetowi \u015awiatowego Dziedzictwa. By\u0142o to interesuj\u0105ce, poniewa\u017c mia\u0142y\u015bmy dwa r\u00f3\u017cne punkty widzenia: ja reprezentowa\u0142em Sekretariat, a ona reprezentowa\u0142a kanadyjsk\u0105 stron\u0119 i pracowa\u0142a tam nad programem \u015bwiatowego dziedzictwa. Do 2008 roku kierowa\u0142a kanadyjsk\u0105 delegacj\u0105 \u015bwiatowego dziedzictwa do Komitetu.<\/p>\n\n\n\n

Po przej\u015bciu na emerytur\u0119 zosta\u0142a badaczk\u0105. Napisa\u0142y\u015bmy razem t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra po raz pierwszy ukaza\u0142a si\u0119 w 2013 roku. Obecnie jest dost\u0119pna w czterech j\u0119zykach, w tym francuskim, chi\u0144skim i rosyjskim. Obecnie piszemy now\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 najnowszej historii konwencji. My\u015bl\u0119, \u017ce bardzo interesuj\u0105ce jest przyjrzenie si\u0119 ewolucji konwencji. Prosz\u0119 zobaczy\u0107, w 1992 roku nie zosta\u0142a ona jeszcze ratyfikowana ani podpisana przez wszystkie kraje. Jeste\u015bmy ju\u017c prawie na mecie. W pi\u0119\u0107dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 konwencji reprezentowanych by\u0142o 196 kraj\u00f3w. Obecnie mamy ponad 1200 obiekt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W tamtym czasie liczba ta by\u0142a znacznie ni\u017csza. Jest to jedna z kwestii, kt\u00f3re mog\u0105 zniszczy\u0107 konwencj\u0119. Obecnie jest ona znacznie bardziej upolityczniona. W tamtych czasach eksperci zgromadzeni w sali wychodzili razem na kolacj\u0119 i dyskutowali o takich poj\u0119ciach, jak autentyczno\u015b\u0107 i integralno\u015b\u0107, sposoby poprawy monitorowania i sprawozdawczo\u015bci oraz dzia\u0142ania, kt\u00f3re nale\u017cy podj\u0105\u0107 w zwi\u0105zku z rozwojem turystyki. Obecnie ekspert\u00f3w zabieraj\u0105cych g\u0142os w sali mo\u017cna policzy\u0107 na palcach jednej r\u0119ki. Nie maj\u0105 oni prawa g\u0142osu, poniewa\u017c zawsze zabieraj\u0105 go ambasadorzy lub wysocy rang\u0105 przedstawiciele w\u0142adz krajowych. Nie s\u0105 to ju\u017c eksperci, oni tylko pisz\u0105 teksty, kt\u00f3re ambasadorzy maj\u0105 odczyta\u0107; nie ma ju\u017c prawdziwej wymiany pogl\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce jest to bardzo negatywna zmiana dla Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa. Konwencja stanowi, \u017ce kraje powinny nominowa\u0107 ekspert\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

My\u015bl\u0119, \u017ce by\u0142o kilka punkt\u00f3w zwrotnych. Debaty na temat Jerozolimy by\u0142y z pewno\u015bci\u0105 jednym z nich. Kolejnym by\u0142 moment, w kt\u00f3rym Palestyna sta\u0142a si\u0119 cz\u0142onkiem Konwencji i ratyfikowa\u0142a j\u0105 w grudniu 2011 roku. W tym samym czasie sta\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pa\u0144stwem cz\u0142onkowskim UNESCO. Doprowadzi\u0142o to do wielu dyskusji na temat finansowania i w pewnym sensie do zwi\u0119kszonej polityzacji.<\/p>\n\n\n\n

Stany Zjednoczone opu\u015bci\u0142y UNESCO, co oznacza\u0142o, \u017ce organizacja ta mia\u0142a znacznie mniej \u015brodk\u00f3w finansowych. By\u0142o to straszne do\u015bwiadczenie, poniewa\u017c liczba pracownik\u00f3w Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa zosta\u0142a zmniejszona z 42 do 27. Sta\u0142o si\u0119 tak pomimo rosn\u0105cej Listy \u015bwiatowego dziedzictwa i rosn\u0105cych wymaga\u0144 wszystkich pa\u0144stw.<\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cdy kraj twierdzi\u0142, \u017ce nale\u017cy wys\u0142a\u0107 misj\u0119 do miejsca XYZ. \u201eMusz\u0105 pa\u0144stwo to zrobi\u0107\u201d \u2013 m\u00f3wili. \u201eMusz\u0105 pa\u0144stwo przygotowa\u0107 ten dokument\u201d. \u201eZorganizujemy otwarte grupy robocze\u201d \u2013 m\u00f3wili. \u201eZorganizujemy nadzwyczajne posiedzenie Komitetu\u201d. Ale jak to wszystko sfinansowa\u0107? By\u0142o to powa\u017cne wyzwanie, zw\u0142aszcza ze wzgl\u0119du na liczb\u0119 nominacji, kt\u00f3re nie przesz\u0142y standardowego procesu nominacyjnego, ale zosta\u0142y rozpatrzone w trybie pilnym, co oczywi\u015bcie jest zrozumia\u0142e w prawdziwych sytuacjach kryzysowych.<\/p>\n\n\n\n

Spowodowa\u0142o to jednak g\u0142osowanie np. nad ka\u017cdym z obiekt\u00f3w zg\u0142oszonych przez Palestyn\u0119. Uwa\u017cam, \u017ce to szkoda, poniewa\u017c np. Betlejem, wpisane na list\u0119 w 2012 roku, jest miejscem, kt\u00f3rym naprawd\u0119 powinna dzieli\u0107 si\u0119 ca\u0142a ludzko\u015b\u0107. Po co wpisywa\u0107 je na list\u0119 w drodze g\u0142osowania? To by\u0142o naprawd\u0119 niepotrzebne. By\u0142am tym bardzo zasmucona. Sytuacja ta powtarza\u0142a si\u0119 w kolejnych latach, w tym podczas sesji w Krakowie w 2017 roku.<\/p>\n\n\n\n

W tym czasie by\u0142am ju\u017c dyrektorem Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa, stanowisko to piastowa\u0142am od 2015 roku do ko\u0144ca 2021 roku. By\u0142o to dla mnie prawdziw\u0105 przyjemno\u015bci\u0105, ale pojawia\u0142y si\u0119 coraz wi\u0119ksze wyzwania, takie jak pozyskiwanie funduszy w wysoko\u015bci oko\u0142o 28 milion\u00f3w dolar\u00f3w rocznie i zapewnienie, \u017ce pracownicy zajmuj\u0105 si\u0119 projektami, a nie zadaniami ustawowymi, zgodnie z wymogami Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa. Jak powiedzieliby Francuzi, by\u0142o to \u201ecasse-t\u00eate\u201d, czyli prawdziwy b\u00f3l g\u0142owy!<\/p>\n\n\n\n

Trzeba by\u0142o nieustannie walczy\u0107 o fundusze. Nie pomaga\u0142o to, \u017ce wpisano na list\u0119 znacznie wi\u0119cej obiekt\u00f3w. Chocia\u017c mo\u017cna zrozumie\u0107, \u017ce kraje chc\u0105 mie\u0107 wi\u0119cej obiekt\u00f3w dziedzictwa \u015bwiatowego, wydawa\u0142o si\u0119 to wy\u015bcigiem z czasem.<\/p>\n\n\n\n

Zapyta\u0142em wiele kraj\u00f3w, dlaczego tak pilnie chc\u0105 zg\u0142osi\u0107 t\u0119 lub inn\u0105 kandydatur\u0119. Dlaczego nie usi\u0105d\u0105 pa\u0144stwo, nie przygotuj\u0105 odpowiedniego planu zarz\u0105dzania i nie skonsultuj\u0105 si\u0119 z lokalnymi spo\u0142eczno\u015bciami przed zwr\u00f3ceniem si\u0119 do Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa? \u201eNie, nie\u201d \u2013 odpowiada\u0142 mi burmistrz lub delegacja \u2013 \u201eOn chce tego podczas swojej kadencji\u201d. Odpowiedzia\u0142am, \u017ce nie ma to nic wsp\u00f3lnego z Konwencj\u0105 \u015awiatowego Dziedzictwa. By\u0142am ca\u0142kowicie zszokowana wieloma z tych debat, a statystyki potwierdzi\u0142y moj\u0105 racj\u0119. W wielu przypadkach chodzi\u0142o naprawd\u0119 o agend\u0119 polityczn\u0105, a nie o ochron\u0119 dziedzictwa ludzko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Wiele kraj\u00f3w chcia\u0142o do\u0142\u0105czy\u0107 do Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa. Trwa\u0142a r\u00f3wnie\u017c rywalizacja o miejsca w Komitecie, aby wpisa\u0107 swoje obiekty na List\u0119. Nie jest to jednak celem cz\u0142onkostwa w Komitecie \u015awiatowego Dziedzictwa. Celem jest wpisanie na List\u0119 obiekt\u00f3w o prawdziwej wyj\u0105tkowej warto\u015bci uniwersalnej, a nie n\u2019importe quoi<\/em>, jak powiedzieliby Francuzi. Jest to po prostu niemo\u017cliwe. Naprawd\u0119 trzeba udowodni\u0107 wyj\u0105tkow\u0105 uniwersaln\u0105 warto\u015b\u0107 tych miejsc. Bywa\u0142y przypadki, kiedy wpisywano miejsca, kt\u00f3re w og\u00f3le nie by\u0142y rekomendowane przez organy doradcze. W kilku przypadkach ICOMOS nie rekomendowa\u0142 danego miejsca, a IUCN r\u00f3wnie\u017c je odrzuca\u0142, ale miejsc naturalnych by\u0142o mniej.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna zapyta\u0107, dlaczego tak si\u0119 dzieje. Trudniej jest zidentyfikowa\u0107 wyj\u0105tkow\u0105 warto\u015b\u0107 uniwersaln\u0105 w dziedzictwie kulturowym, poniewa\u017c ka\u017cda kultura jest wyj\u0105tkowa. Drugim powodem jest to, \u017ce niestety nie przeprowadzono analiz por\u00f3wnawczych i bada\u0144, gdy pewien rodzaj obiektu zosta\u0142 po raz pierwszy nominowany do wpisania na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0119sto powtarza\u0142am kolegom z ICOMOS, \u017ce nale\u017cy to zrobi\u0107. W Komitecie \u015awiatowego Dziedzictwa odby\u0142y si\u0119 powa\u017cne debaty. Na przyk\u0142ad zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce kolejno zg\u0142aszano winnice z Europy. Zatrzyma\u0142am ten proces i zorganizowa\u0142am spotkanie dotycz\u0105ce winnic na W\u0119grzech. Dyskutowali\u015bmy o potrzebie reprezentacji innych cz\u0119\u015bci \u015bwiata, takich jak Nowa Zelandia, Chile, Argentyna i RPA. Nawet dzisiaj, w 2025 roku, nadal nie mamy obiektu poza Europ\u0105 tego typu. Po latach ICOMOS przeprowadzi\u0142 badanie i doszed\u0142 do tych samych wniosk\u00f3w. Badanie jest dost\u0119pne, ale kraje te nie zg\u0142osi\u0142y jeszcze obiektu tego typu. Na przyk\u0142ad Republika Po\u0142udniowej Afryki nada\u0142a priorytet obiektom ilustruj\u0105cym jej histori\u0119, takim jak wyspa Robben, gdzie wi\u0119ziono Mandel\u0119, lub miejsca i szlaki zwi\u0105zane z wyzwoleniem.<\/p>\n\n\n\n

Rozumiem to. Uwa\u017cam jednak, \u017ce w przypadku obiekt\u00f3w poza Europ\u0105 nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c rozwa\u017cy\u0107 inne rodzaje obiekt\u00f3w. Po wpisaniu ostatniej katedry gotyckiej, dziewi\u0119tnastej, odby\u0142a si\u0119 dyskusja w Komitecie. Czy by\u0142o to konieczne? Nie, poniewa\u017c mo\u017cna by\u0142o stworzy\u0107 jeden obiekt sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z 19 element\u00f3w z r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w europejskich. Powinni\u015bmy byli tak zrobi\u0107. Ale kiedy zapyta\u0142am niekt\u00f3re kraje, odpowiedzia\u0142y: \u201eOch, Mechtild, to zbyt skomplikowane\u201d. Chcemy mie\u0107 w\u0142asny obiekt i tak dalej. Tak wi\u0119c za ka\u017cd\u0105 nominacj\u0105 sta\u0142y interesy narodowe.<\/p>\n\n\n\n

Na przyk\u0142ad we Francji to prezydent podj\u0105\u0142 ostateczn\u0105 decyzj\u0119, kt\u00f3re nominacje zostan\u0105 przekazane do UNESCO. Proces decyzyjny sta\u0142 si\u0119 bardziej strategiczny i mniej oparty na opinii ekspert\u00f3w, na przyk\u0142ad w odniesieniu do tworzenia odpowiednich wst\u0119pnych list. Odpowiednie wst\u0119pne listy wymagaj\u0105 spotkania si\u0119 na szczeblu krajowym i nie tylko wybrania jednego obiektu z ka\u017cdego regionu lub kraju, jak w pa\u0144stwach federalnych, takich jak Niemcy, ale tak\u017ce przeprowadzenia merytorycznej i opartej na merytoryce dyskusji. Czego brakuje na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa? Co mo\u017cemy zaoferowa\u0107? Jaka historia naprawd\u0119 ma wyj\u0105tkow\u0105 warto\u015b\u0107 uniwersaln\u0105 dla innych kultur i region\u00f3w \u015bwiata? Pytania te prawie nigdy nie by\u0142y zadawane.<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce w kilku przypadkach. Pami\u0119tam, \u017ce Meksyk i Kanada przeprowadza\u0142y tak\u0105 analiz\u0119. W wielu innych krajach by\u0142a to lista \u017cycze\u0144 sporz\u0105dzona przez burmistrz\u00f3w i regiony. Nie mamy takiej listy, wi\u0119c potrzebujemy jej. Ale to wcale nie jest argument. To jedna z kluczowych kwestii, kt\u00f3re poruszam w odniesieniu do \u201ewype\u0142niania Listy \u015bwiatowego dziedzictwa\u201d, jak nazywamy to w ksi\u0105\u017cce.<\/p>\n\n\n\n

Inn\u0105 kwesti\u0105 jest to, \u017ce moim zdaniem globalna strategia nie zosta\u0142a dobrze zrozumiana. Moim zdaniem stanowi\u0142a ona antropologiczn\u0105 zmian\u0119 w Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa. Uczestniczy\u0142em w spotkaniu ekspert\u00f3w po\u015bwi\u0119conym globalnej strategii i je\u015bli spojrze\u0107 na tekst, mo\u017cna dostrzec, \u017ce uwzgl\u0119dnia on ludzi w odniesieniu do ziemi. Obejmuje to r\u00f3wnie\u017c kategorie krajobrazu kulturowego, nad kt\u00f3rymi mia\u0142am przyjemno\u015b\u0107 pracowa\u0107 w 1992 roku i kt\u00f3re zosta\u0142y przyj\u0119te przez Komitet w tym samym roku.<\/p>\n\n\n\n

Obejmowa\u0142y one relacje mi\u0119dzy lud\u017ami a \u015brodowiskiem i natur\u0105, co wcze\u015bniej by\u0142o bardzo trudne do przedstawienia. Komitet przez 15 lat omawia\u0142 koncepcj\u0119 krajobrazu, nie osi\u0105gaj\u0105c rozwi\u0105zania, ale uda\u0142o si\u0119 to w 1992 roku. Druga cz\u0119\u015b\u0107 globalnej strategii dotyczy\u0142a ludzi w spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n

W ramach globalnej strategii zadali\u015bmy pytanie, dlaczego na \u015bwiecie jest tak wiele zabytk\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich, a tak ma\u0142o zabytk\u00f3w innych religii? Dlaczego jest tak ma\u0142o miejsc, kt\u00f3re obejmuj\u0105 histori\u0119 ludzi w odniesieniu do spo\u0142ecze\u0144stwa? To by\u0142 drugi punkt globalnej strategii.<\/p>\n\n\n\n

Trzecim punktem by\u0142o to, \u017ce musimy znale\u017a\u0107 r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy regionami \u015bwiata a rodzajami dziedzictwa. Nast\u0119pnie przeanalizowali\u015bmy programy tematyczne \u015awiatowego Centrum Dziedzictwa, koncentruj\u0105c si\u0119 na lasach i obszarach morskich, miastach lub prehistorii. To pi\u0119kna historia, poniewa\u017c mieli\u015bmy na przyk\u0142ad program HEADS i zorganizowali\u015bmy wraz z moimi kolegami szereg warsztat\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. Obecnie, w 2025 roku, wiele stanowisk prehistorycznych zosta\u0142o nominowanych i wpisanych na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa.<\/p>\n\n\n\n

Jest to wynik pracy ekspert\u00f3w, w tym dodania miejsca, kt\u00f3rego zdecydowanie brakowa\u0142o: Megalith Alignment w Carnac w Bretanii we Francji. Fascynuj\u0105ce by\u0142o dla mnie obserwowanie, jak to miejsce zosta\u0142o zg\u0142oszone, poniewa\u017c zawsze uwa\u017ca\u0142am, \u017ce nie brakuje go na Li\u015bcie. Czasami zajmuje to 20 lat. Widzia\u0142am miejsca, kt\u00f3rych zg\u0142oszenie do wpisu na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa zaj\u0119\u0142o 25 lat, ale nie jest to stracony czas.<\/p>\n\n\n\n

Wr\u0119cz przeciwnie, s\u0105 one g\u0142\u0119boko zakorzenione w zaanga\u017cowaniu spo\u0142eczno\u015bci w proces nominacji i przygotowywanie plan\u00f3w zarz\u0105dzania. Pomimo malej\u0105cych funduszy odwiedzali Centrum. My\u015bl\u0119, \u017ce warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 czas na zg\u0142aszanie solidnych nominacji.<\/p>\n\n\n\n

Wpisy te powr\u00f3ci\u0142y do Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa po latach. Moja ostatnia sesja jako sekretarza konwencji odby\u0142a si\u0119 podczas posiedzenia Komitetu w Fuzhou w Chinach w 2021 roku. By\u0142 to bardzo trudny czas, poniewa\u017c m\u00f3j zesp\u00f3\u0142 z Centrum przebywa\u0142 w siedzibie UNESCO w Pary\u017cu, a ja wraz z przewodnicz\u0105cym by\u0142am w Chinach. Posiedzenie odby\u0142o si\u0119 ca\u0142kowicie online.<\/p>\n\n\n\n

Zawsze lepiej jest, gdy ludzie spotykaj\u0105 si\u0119 osobi\u015bcie, ale nie by\u0142o innej mo\u017cliwo\u015bci. Musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce Komitet \u015awiatowego Dziedzictwa sta\u0142 si\u0119 znacznie bardziej upolityczniony. Wida\u0107 to r\u00f3wnie\u017c w Komitecie w 2025 roku, gdzie toczy\u0142y si\u0119 debaty na temat sformu\u0142owa\u0144 dokument\u00f3w, takich jak dokument dotycz\u0105cy autentyczno\u015bci z posiedzenia w Nairobi. Przez wiele godzin debatowano nad tym, czy nale\u017cy go \u201epoprze\u0107\u201d, czy \u201eprzyj\u0105\u0107\u201d. Wpisane w 2015 roku po d\u0142ugich wysi\u0142kach dyplomatycznych miejsca zwi\u0105zane z okresem Meiji w Japonii wywo\u0142a\u0142y od tego czasu wiele irytacji i konflikt\u00f3w mi\u0119dzy Kore\u0105 a Japoni\u0105, a tak\u017ce w Komitecie \u015awiatowego Dziedzictwa, ponownie w 2025 roku.<\/p>\n\n\n\n

Coraz wi\u0119cej jest r\u00f3wnie\u017c miejsc pami\u0119ci. Osobi\u015bcie mam inne zdanie. Nie uwa\u017cam, aby miejsca pami\u0119ci powinny zajmowa\u0107 tak znacz\u0105ce miejsce na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa. Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce istniej\u0105 trzy miejsca z pocz\u0105tkowego okresu istnienia Konwencji \u015awiatowego Dziedzictwa i s\u0142usznie: Auschwitz reprezentuje wszystkie miejsca zwi\u0105zane z Holokaustem. Odbyli\u015bmy wiele spotka\u0144 z Polsk\u0105 i osobami zaanga\u017cowanymi w prezentacj\u0119 tego miejsca. By\u0142am tam ponad dziesi\u0119\u0107 razy i nale\u017ca\u0142am do grupy ekspert\u00f3w pracuj\u0105cej w Auschwitz. Inne miejsca wpisane na List\u0119 to Robben Island w RPA, zwi\u0105zane z histori\u0105 apartheidu, Ile de Gor\u00e9e w Senegalu, zwi\u0105zane z histori\u0105 niewolnictwa, oraz Hiroszima, zwi\u0105zane z histori\u0105 bomby atomowej. Ostatnio jednak otrzymujemy miejsca, w kt\u00f3rych nie wdro\u017cono \u201ezabezpiecze\u0144\u201d, kt\u00f3re zawsze by\u0142y podkre\u015blane na spotkaniach ekspert\u00f3w i przez otwart\u0105 grup\u0119 robocz\u0105 pa\u0144stwa-strony. Zabezpieczenia te nie zosta\u0142y jeszcze w\u0142\u0105czone do wytycznych operacyjnych. Pami\u0119\u0107 zanika. Ludzie nie pami\u0119taj\u0105, co powiedzia\u0142a grupa ekspert\u00f3w, co zosta\u0142o przyj\u0119te przez Komitet.<\/p>\n\n\n\n

Uwa\u017cam, \u017ce jest to niedopuszczalne, poniewa\u017c skutkuje to ogromn\u0105 liczb\u0105 spotka\u0144, podczas kt\u00f3rych sekretariat musi rozwi\u0105zywa\u0107 kwestie, kt\u00f3re powinny by\u0142y zosta\u0107 rozwi\u0105zane przez pa\u0144stwa i Komitet przed wpisaniem na List\u0119. Nie jest zadaniem Sekretariatu rozwi\u0105zywanie wa\u017cnych kwestii politycznych, kt\u00f3re by\u0142y ju\u017c znane w momencie wpisania na List\u0119 i kt\u00f3re mog\u0142y zosta\u0107 rozwi\u0105zane wcze\u015bniej. Jest to moje zdecydowane stanowisko, kt\u00f3re zawsze wyra\u017ca\u0142am, kiedy by\u0142am dyrektorem.<\/p>\n\n\n\n

Komitet postanowi\u0142 inaczej, ale wtedy musi mie\u0107 odwag\u0119 rozwi\u0105za\u0107 te kwestie przed wpisaniem danego miejsca na List\u0119. Musi stwierdzi\u0107, \u017ce kwestia ta zosta\u0142a rozwi\u0105zana i umie\u015bci\u0107 to w decyzji. Obecnie mamy miejsca, w przypadku kt\u00f3rych przewiduj\u0119 powa\u017cne problemy.<\/p>\n\n\n\n

Niestety, mi\u0119dzy krajami pojawia si\u0119 coraz wi\u0119cej spor\u00f3w. Moim zdaniem istniej\u0105 inne bardzo dobre programy, takie jak program \u201ePami\u0119\u0107 \u015awiata\u201d, w ramach kt\u00f3rego toczy\u0142y si\u0119 podobne dyskusje. Pr\u00f3buj\u0105 oni rozwi\u0105za\u0107 te spory i osi\u0105gn\u0119li ju\u017c spore post\u0119py w tej kwestii. Program ten mo\u017cna by wykorzysta\u0107 w przypadku obiekt\u00f3w, kt\u00f3rych warto\u015b\u0107 nie le\u017cy w aspekcie fizycznym. Osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce mo\u017ce ona le\u017ce\u0107 w dokumentach i zapisach. My\u015bl\u0119, \u017ce wznowienie konfliktu jest bardzo trudn\u0105 kwesti\u0105 dla Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa, Sekretariatu i samego kraju. Jedn\u0105 z kwestii, kt\u00f3re poruszyli\u015bmy podczas spotkania ekspert\u00f3w, jest to, \u017ce mi\u0119dzy pierwotnym konfliktem a wpisaniem obiektu na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa powinno up\u0142yn\u0105\u0107 co najmniej 100 lat. Wtedy historycy b\u0119d\u0105 mogli wyda\u0107 os\u0105d.<\/p>\n\n\n\n

Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, dotyczy to r\u00f3wnie\u017c innych rodzaj\u00f3w obiekt\u00f3w dziedzictwa. Pami\u0119tam spotkanie w Helsinkach po\u015bwi\u0119cone nowoczesnej architekturze, podczas kt\u00f3rego ustalono podstawow\u0105 zasad\u0119. Mi\u0119dzy wybudowaniem budynku a wpisaniem go na List\u0119 musi up\u0142yn\u0105\u0107 25 lat, poniewa\u017c nigdy nie wiadomo \u2013 by\u0107 mo\u017ce przysz\u0142e pokolenia b\u0119d\u0105 ocenia\u0107 inaczej. Osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce to dobry pomys\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za podzielenie si\u0119 wyzwaniami i trudnymi kwestiami zwi\u0105zanymi z wpisywaniem obiekt\u00f3w na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa. Czy uwa\u017ca Pani, \u017ce istnieje jakie\u015b rozwi\u0105zanie problemu upolitycznienia procesu wpisywania obiekt\u00f3w na list\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mechtild R\u00f6ssler: My\u015bl\u0119, \u017ce s\u0105 cztery punkty. Po pierwsze, nast\u0105pi\u0142a ewolucja w procesie nominacji, a wst\u0119pna ocena informuje teraz pa\u0144stwo-stron\u0119 bardzo jasno, czy dana lokalizacja ma wyj\u0105tkow\u0105 warto\u015b\u0107 uniwersaln\u0105. Jest to krok we w\u0142a\u015bciwym kierunku.<\/p>\n\n\n\n

Po drugie, uwa\u017cam, \u017ce wszystkie pa\u0144stwa-strony powinny stworzy\u0107 odpowiednie listy wst\u0119pne i przeprowadzi\u0107 t\u0119 dyskusj\u0119 z wyprzedzeniem. Co naprawd\u0119 zas\u0142uguje na wpisanie na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa?<\/p>\n\n\n\n

Po trzecie, istnieje propozycja, kt\u00f3ra by\u0142a wielokrotnie omawiana, ale nigdy nie zosta\u0142a wdro\u017cona: cz\u0142onek Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa nie powinien nominowa\u0107 \u017cadnego obiektu podczas swojej czteroletniej kadencji. Sugerowano to wielokrotnie i pami\u0119tam debat\u0119 na ten temat w 2012 roku, ale wtedy Japonia stwierdzi\u0142a, \u017ce jest to sprzeczne z konwencj\u0105, poniewa\u017c ma prawo do nominowania obiekt\u00f3w. Oczywi\u015bcie macie prawo do zg\u0142aszania kandydatur, ale kto powiedzia\u0142, \u017ce musi to by\u0107 omawiane podczas waszej kadencji? To decyzja Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa.<\/p>\n\n\n\n

Po czwarte, uwa\u017cam, \u017ce nale\u017cy po prostu stosowa\u0107 wytyczne operacyjne, poniewa\u017c kraje, kt\u00f3re s\u0105 ju\u017c dobrze reprezentowane na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa, maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 roz\u0142o\u017cenia w czasie swoich przysz\u0142ych nominacji, zgodnie z wytycznymi. Jest to jeden z punkt\u00f3w globalnej strategii, a kraje, kt\u00f3re s\u0105 dobrze reprezentowane, powinny dobrowolnie rozwa\u017cy\u0107, kiedy z\u0142o\u017c\u0105 kolejn\u0105 nominacj\u0119. To przynajmniej powstrzyma\u0142oby wy\u015bcig, w kt\u00f3rym obecnie uczestniczy kilka kraj\u00f3w europejskich, w tym Wielka Brytania, Hiszpania, Francja, Niemcy i W\u0142ochy, a tak\u017ce Indie i Chiny. Uwa\u017cam, \u017ce komitet powinien za ka\u017cdym razem podkre\u015bla\u0107 t\u0119 kwesti\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Kolejn\u0105 kwesti\u0105 jest dla mnie finansowanie. Konwencja nie zosta\u0142a stworzona tylko po to, aby sporz\u0105dzi\u0107 papierow\u0105 list\u0119. Zosta\u0142a ona opracowana przede wszystkim w celu ochrony \u015brodowiska, co jest ostatecznym celem Komitetu, Sekretariatu i wszystkich pa\u0144stw-stron.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli nie b\u0119dziemy w stanie chroni\u0107 tych miejsc i przekaza\u0107 ich przysz\u0142ym pokoleniom, b\u0119dzie to pora\u017cka konwencji i wszystkich 196 pa\u0144stw, poniewa\u017c nie zrobi\u0142y one wystarczaj\u0105co du\u017co, aby zachowa\u0107 te miejsca. Jedn\u0105 z kwestii jest to, \u017ce zbyt wiele miejsc zosta\u0142o zg\u0142oszonych do wpisania na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa, a dost\u0119pne fundusze s\u0105 niewielkie. Dlaczego wi\u0119c rozwa\u017cacie dodanie kolejnych miejsc, skoro nie jeste\u015bmy w stanie nawet utrzyma\u0107 i poprawi\u0107 stanu zachowania tych ju\u017c istniej\u0105cych? My\u015bl\u0119, \u017ce to jest sedno sprawy. Moim zdaniem Komitet m\u00f3g\u0142by przesta\u0107 przyjmowa\u0107 nominacje, z wyj\u0105tkiem by\u0107 mo\u017ce kraj\u00f3w, kt\u00f3re nie maj\u0105 \u017cadnych obiekt\u00f3w, i skupi\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na stanie zachowania, ale nie jest w stanie tego zrobi\u0107. Spo\u015br\u00f3d 250 obiekt\u00f3w zbadanych pod k\u0105tem stanu zachowania nieznaczny odsetek dotyczy nominacji, kt\u00f3re maj\u0105 trudno\u015bci lub w przypadku kt\u00f3rych podj\u0119to decyzje os\u0142abiaj\u0105ce ochron\u0119, wi\u0119c naprawd\u0119 nie ma to sensu.<\/p>\n\n\n\n

Komitet po\u015bwi\u0119ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu na nominacje i niekt\u00f3re inne kwestie, takie jak bud\u017cet, w zwi\u0105zku z czym za ka\u017cdym razem musi tworzy\u0107 grup\u0119 bud\u017cetow\u0105, poniewa\u017c bud\u017cet jest niewystarczaj\u0105cy. Ka\u017cdego roku powtarza si\u0119 to samo. Potrzeba wi\u0119cej \u015brodk\u00f3w, ale problem pozostaje. Widzia\u0142am kraje lub w\u0142adze lokalne i spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3re wydaj\u0105 5 lub 10 milion\u00f3w dolar\u00f3w na nominacje, ale nie przeznaczaj\u0105 \u017cadnych \u015brodk\u00f3w na konserwacj\u0119. To straszne, a obiekty b\u0119d\u0105 nadal niszcze\u0107, chyba \u017ce Komitet podejmie interwencj\u0119. Mog\u0119 teraz m\u00f3wi\u0107 bardzo bezpo\u015brednio, poniewa\u017c nie jestem ju\u017c dyrektorem.<\/p>\n\n\n\n

Wr\u00f3ci\u0142am do mojej pierwotnej mi\u0142o\u015bci, jak\u0105 s\u0105 badania naukowe, a poniewa\u017c badam r\u00f3wnie\u017c histori\u0119 polityczn\u0105 \u015bwiatowego dziedzictwa w latach 2000\u20132015, widz\u0119 wszystko bardzo jasno.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Wspomnia\u0142a pani o krajach, kt\u00f3re nie s\u0105 reprezentowane na Li\u015bcie lub maj\u0105 bardzo niewielk\u0105 reprezentacj\u0119. Czy Centrum posiada jaki\u015b zach\u0119t, aby sk\u0142oni\u0107 te kraje do przygotowania nominacji?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mechtild R\u00f6ssler: Oczywi\u015bcie istnieje wiele zach\u0119t dla kraj\u00f3w rozwijaj\u0105cych si\u0119, takich jak finansowanie z Funduszu \u015awiatowego Dziedzictwa na przygotowanie nominacji lub odpowiedniej wst\u0119pnej listy. Jednak nie ka\u017cdy kraj musi mie\u0107 swoje miejsce na Li\u015bcie. Monako by\u0142o moim wymarzonym krajem przez wiele lat. W tamtym czasie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142am z ksi\u0119ciem Albertem i Fundacj\u0105 Monako, a on zapewni\u0142 finansowanie projekt\u00f3w \u015bwiatowego dziedzictwa w Arktyce i oceanach, co by\u0142o fantastyczne. Chcieli wspiera\u0107 \u015bwiatowe dziedzictwo, nie maj\u0105c \u017cadnego obiektu!<\/p>\n\n\n\n

W pe\u0142ni rozumia\u0142, jak dzia\u0142a Konwencja \u015awiatowego Dziedzictwa, a Monako nie potrzebowa\u0142o obiektu. Zg\u0142osili obszar wraz z Francj\u0105, kt\u00f3ry nie znalaz\u0142 si\u0119 na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa, ale nie walczyli o to i s\u0142usznie. Jasnym przes\u0142aniem jest wi\u0119c to, \u017ce nie ka\u017cdy kraj potrzebuje obiektu \u015bwiatowego dziedzictwa, je\u015bli nie ma \u017cadnego o wyj\u0105tkowej warto\u015bci uniwersalnej. Jednak kraje, kt\u00f3re niedawno ratyfikowa\u0142y konwencj\u0119, powinny om\u00f3wi\u0107 t\u0119 kwesti\u0119 z Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa, a UNESCO jest naprawd\u0119 gotowe do pomocy.<\/p>\n\n\n\n

Dost\u0119pne s\u0105 \u015brodki finansowe z Funduszu \u015awiatowego Dziedzictwa, a tak\u017ce priorytetowe traktowanie np. ma\u0142ych rozwijaj\u0105cych si\u0119 pa\u0144stw wyspiarskich (SIDS) oraz \u015brodki z funduszy na konkretne projekty, kt\u00f3re pozyskuje UNESCO. Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c inne mo\u017cliwo\u015bci, inne mechanizmy, co jest bardzo wa\u017cn\u0105 kwesti\u0105. Obecnie mamy Afryka\u0144ski Fundusz \u015awiatowego Dziedzictwa (AWHF), a wcze\u015bniej mieli\u015bmy Bahraj\u0144ski Fundusz ARC-WH, kt\u00f3ry niestety zosta\u0142 zamkni\u0119ty, ale miejmy nadziej\u0119, \u017ce wkr\u00f3tce powstanie nowy fundusz dla regionu arabskiego.<\/p>\n\n\n\n

Istniej\u0105 r\u00f3\u017cne mo\u017cliwo\u015bci, a jeszcze wa\u017cniejsze s\u0105 szkolenia i budowanie potencja\u0142u. Od pocz\u0105tku wdra\u017cania konwencji w 1975 roku szkolenia by\u0142y jednym z najwa\u017cniejszych aspekt\u00f3w, co zaobserwowa\u0142am podczas moich podr\u00f3\u017cy po ca\u0142ym \u015bwiecie. Zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce budowanie potencja\u0142u jest wa\u017cne dla zarz\u0105dc\u00f3w obiekt\u00f3w i os\u00f3b pracuj\u0105cych w instytucjach. Przej\u015bcie przez pe\u0142ny cykl nominacji, a nie tylko szkolenie, a nast\u0119pnie przeniesienie do innego ministerstwa, naprawd\u0119 zapewnia stabilno\u015b\u0107 Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa, o czym wielokrotnie wspomina\u0142am.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142am cz\u0142onkini\u0105 zarz\u0105du Afryka\u0144skiego Funduszu \u015awiatowego Dziedzictwa i innych o\u015brodk\u00f3w kategorii drugiej (C2C) i uwa\u017cam, \u017ce maj\u0105 one do odegrania wa\u017cn\u0105 rol\u0119. Kolejn\u0105 kwesti\u0105 jest to, \u017ce szkolenia powinny by\u0107 przeprowadzane cz\u0119\u015bciej. Kiedy bogaty kraj przygotowuje nominacj\u0119, warto, aby wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z krajem, kt\u00f3ry nie ma \u015brodk\u00f3w na przygotowanie dokumentacji nominacyjnej. Niestety, tego rodzaju szkolenia i partnerstwa mia\u0142y miejsce tylko kilka razy, ale uwa\u017cam, \u017ce nale\u017cy je promowa\u0107 cz\u0119\u015bciej, poniewa\u017c przynosz\u0105 one korzy\u015bci zar\u00f3wno krajom rozwini\u0119tym, jak i rozwijaj\u0105cym si\u0119. Kraje rozwini\u0119te mog\u0105 zobaczy\u0107 rzeczywiste problemy w terenie i zrozumie\u0107, dlaczego kraje rozwijaj\u0105ce si\u0119 nie s\u0105 w stanie tak szybko przygotowa\u0107 nominacji. Brakuje im mo\u017cliwo\u015bci i personelu w ministerstwie, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by pom\u00f3c, a czasami nie maj\u0105 nawet papieru, aby wydrukowa\u0107 nominacj\u0119 lub wys\u0142a\u0107 j\u0105 do Pary\u017ca.<\/p>\n\n\n\n

Widzia\u0142am to ju\u017c wiele razy i prosi\u0142am o przeprowadzenie bada\u0144 por\u00f3wnawczych. We\u017amy na przyk\u0142ad dziedzictwo przemys\u0142owe, kt\u00f3re obecnie jest lepiej reprezentowane na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa ni\u017c na pocz\u0105tku, i por\u00f3wnajmy obiekty w Europie i Afryce. Pami\u0119tam, kiedy nominowano obiekty zwi\u0105zane z hutnictwem \u017celaza w Burkina Faso. By\u0142am tam, kiedy znalaz\u0142y si\u0119 one na wst\u0119pnej li\u015bcie, i pomy\u015bla\u0142am: \u201eO rany, naprawd\u0119 potrzebuj\u0105 pomocy w poszukiwaniu informacji na temat historii produkcji \u017celaza i por\u00f3wnania z innymi krajami\u201d. Mo\u017cna by na przyk\u0142ad zaanga\u017cowa\u0107 naukowc\u00f3w z uniwersytet\u00f3w. Niedawno wyg\u0142osi\u0142am przem\u00f3wienie na temat krajobraz\u00f3w kulturowych podczas konferencji Mi\u0119dzynarodowej Federacji Architekt\u00f3w Krajobrazu (IFLA). Po przem\u00f3wieniu podesz\u0142o do mnie wielu student\u00f3w, poniewa\u017c pracuj\u0105 oni nad tematami zwi\u0105zanymi z nominacjami do \u015bwiatowego dziedzictwa. Licz\u0105 na pomoc w napisaniu prac dyplomowych i magisterskich i uwa\u017cam, \u017ce powinni\u015bmy zach\u0119ca\u0107 ich do tego znacznie bardziej ni\u017c obecnie. Musimy znacznie bardziej po\u0142\u0105czy\u0107 uniwersytety z miejscami i instytucjami krajowymi.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Czy ma pani jakie\u015b ulubione miejsce, kt\u00f3re pani zdaniem naprawd\u0119 reprezentuje wyj\u0105tkow\u0105 warto\u015b\u0107 uniwersaln\u0105 i kt\u00f3re chcia\u0142aby pani kiedy\u015b zobaczy\u0107 na Li\u015bcie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mechtild R\u00f6ssler: By\u0142o wiele miejsc, kt\u00f3re moim zdaniem naprawd\u0119 reprezentowa\u0142y wyj\u0105tkow\u0105 warto\u015b\u0107 uniwersaln\u0105, ale niekt\u00f3re z nich nie mog\u0105 zosta\u0107 nominowane z powod\u00f3w politycznych. Niekt\u00f3re kraje nie traktuj\u0105 tego obecnie priorytetowo, ale mo\u017ce si\u0119 to zmieni\u0107 w przysz\u0142o\u015bci. Wspomnia\u0142am o winnicach w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata, poniewa\u017c chcia\u0142y one nominowa\u0107 inne rodzaje dziedzictwa. W przypadku niekt\u00f3rych z nich sta\u0142o si\u0119 to, gdy wprowadzili\u015bmy krajobrazy kulturowe. Uznali\u015bmy, \u017ce musimy w\u0142\u0105czy\u0107 dziedzictwo rolnicze do Listy \u015bwiatowego dziedzictwa, wi\u0119c zorganizowa\u0142am spotkanie po\u015bwi\u0119cone np. tarasom ry\u017cowym. W rezultacie mamy teraz filipi\u0144skie tarasy ry\u017cowe, zwane \u201eschodami do nieba\u201d.<\/p>\n\n\n\n

S\u0105 to zapieraj\u0105ce dech w piersiach miejsca, kt\u00f3rych nie mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, dop\u00f3ki si\u0119 ich nie zobaczy. Bardzo ucieszy\u0142o mnie wpisanie ich na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa, podobnie jak innych rodzaj\u00f3w dziedzictwa i przemieszczania si\u0119 ludzi. W globalnej strategii z 1994 roku stwierdzili\u015bmy, \u017ce obszary sezonowego wypasu zostan\u0105 wpisane na List\u0119, a ostatnio wpisano je w Azerbejd\u017canie. Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c wymiany z innymi konwencjami, na przyk\u0142ad dotycz\u0105ce suchych mur\u00f3w kamiennych. Murki z suchego kamienia s\u0105 praktyk\u0105 uznan\u0105 przez Konwencj\u0119 w sprawie niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 roku, a na obszarach \u015bwiatowego dziedzictwa znajduje si\u0119 wiele murk\u00f3w z suchego kamienia. Prowadzi\u0142am szeroko zakrojone badania nad pasterstwem, na przyk\u0142ad w C\u00e9vennes i Albanii, i opublikowali\u015bmy ich wyniki, ale nie zosta\u0142y one wdro\u017cone w Europie Po\u0142udniowo-Wschodniej ani w Afryce P\u00f3\u0142nocnej. Uwa\u017cam, \u017ce istnieje ogromny potencja\u0142, ale programy krajowe r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105, dlatego zawsze zapraszam mi\u0119dzynarodowego eksperta do przegl\u0105du krajowej listy wst\u0119pnej, poniewa\u017c ma on inne spojrzenie na spraw\u0119. Zosta\u0142am zaproszona do om\u00f3wienia portugalskiej listy wst\u0119pnej na Azorach, kt\u00f3re w tamtym czasie mia\u0142y tylko jedno miejsce wpisane na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa, a mianowicie miasto. Mamy wiele miast na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa, wi\u0119c nie ma potrzeby dodawania kolejnych, ale zapytano mnie: \u201ePani R\u00f6ssler, czego pani zdaniem brakuje?\u201d. Pokazano mi stanowiska geologiczne, stare wulkany itp. Odpowiedzia\u0142am, \u017ce nale\u017cy przeprowadzi\u0107 analiz\u0119 por\u00f3wnawcz\u0105, aby sprawdzi\u0107, jak te miejsca wypadaj\u0105 na tle innych, ale bardzo trudno jest por\u00f3wnywa\u0107 stanowiska geologiczne, poniewa\u017c geologia, a zw\u0142aszcza wulkanizm, s\u0105 unikalne dla danego obszaru.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie przelatywa\u0142am nad Azorami \u2013 odwiedzi\u0142am pi\u0119\u0107 z siedmiu wysp \u2013 i kiedy znalaz\u0142am si\u0119 nad wysp\u0105 Pico, wyjrza\u0142am przez okno. Jako geograf potrafi\u0119 odczytywa\u0107 teren i pomy\u015bla\u0142am: \u201eCo to do diab\u0142a jest?\u201d. Ca\u0142y obszar pokrywa\u0142y mury. Wyl\u0105dowali\u015bmy i powiedzia\u0142am: \u201eProsz\u0119 mi to pokaza\u0107. Musz\u0119 to zobaczy\u0107. Co to jest?\u201d. Odpowiedzieli: \u201eOch, Mechtild. To s\u0105 nasze mury otaczaj\u0105ce winnice. Wszystkie te mury razem maj\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 trzykrotnej d\u0142ugo\u015bci Ziemi\u201d. Powiedzia\u0142am: \u201e\u017bartujecie? Nigdy czego\u015b takiego nie widzia\u0142am. Znam winnice na Lanzarote, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 one w ma\u0142ych kraterach otoczonych kamiennym murem\u201d. Nigdy nie widzia\u0142am czego\u015b podobnego. Zapyta\u0142am ich, czy zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, jak wyj\u0105tkowe jest to miejsce, a oni odpowiedzieli, \u017ce nie, nie maj\u0105 poj\u0119cia. Nie mieli r\u00f3wnie\u017c poj\u0119cia, czym jest krajobraz kulturowy. Nast\u0119pnie miejsce to zosta\u0142o zg\u0142oszone jako miejsce mieszane, a w dokumentacji zg\u0142oszeniowej uwzgl\u0119dniono wszystko, co mieli na wyspie. Oczywi\u015bcie wyj\u0105tkowy las Laurisilva zosta\u0142 znacznie zredukowany, wi\u0119c nie mia\u0142o to sensu z punktu widzenia miejsca naturalnego i integralno\u015bci. Nast\u0119pnie wniosek zosta\u0142 odes\u0142any przez Komitet i zaproponowano miejsce uprawy winoro\u015bli na Pico. Prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, \u017ce w XVI wieku dostarczano st\u0105d wino carowi w Sankt Petersburgu i Moskwie, a tak\u017ce do ca\u0142ej Europy. To niewiarygodne, a oni nie mieli poj\u0119cia, \u017ce ich krajobraz kulturowy i miejsce produkcji wina s\u0105 wyj\u0105tkowe. Tak wi\u0119c miejsce to znajduje si\u0119 obecnie na Li\u015bcie \u015awiatowego Dziedzictwa.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy pe\u0142ni\u0142am swoj\u0105 misj\u0119, zach\u0119ca\u0142em ludzi do innego sposobu my\u015blenia i stosowania globalnej strategii, bior\u0105c pod uwag\u0119 relacje mi\u0119dzy lud\u017ami a ziemi\u0105 oraz mi\u0119dzy lud\u017ami a spo\u0142ecze\u0144stwem. My\u015bl\u0119, \u017ce to by\u0142 sukces. Kolejna historia sukcesu z ostatnich lat ma bardzo smutny pocz\u0105tek. Podczas sesji w Helsinkach Komitet odrzuci\u0142 porady ekspert\u00f3w reprezentuj\u0105cych ludy tubylcze. Utworzono grup\u0119 doradzaj\u0105c\u0105 Komitetowi, ale w\u00f3wczas nie zosta\u0142a ona zaakceptowana. Obecnie mamy grup\u0119 lud\u00f3w tubylczych, kt\u00f3ra doradza i ocenia miejsca \u015bwiatowego dziedzictwa, a wielu z nich cieszy si\u0119, \u017ce ich miejsca zosta\u0142y uznane za wa\u017cne pod wzgl\u0119dem kulturowym lub \u015bwi\u0119te.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142a to pi\u0119kna historia w 1993 roku z Tongariro, \u015bwi\u0119t\u0105 g\u00f3r\u0105 ludu Maorys\u00f3w w Nowej Zelandii, oraz w 1994 roku z Uluru-Kata Tjuta, miejscem Anangu w Australii. Ludzie zawsze pytaj\u0105: \u201eAle Mechtild, wcze\u015bniej by\u0142y to miejsca naturalne, a teraz s\u0105 mieszane. Czy to co\u015b zmienia?\u201d. Odpowiadam: \u201eZmienia wszystko. Zmieni\u0142o zarz\u0105dzanie tym miejscem. Teraz mamy wsp\u00f3\u0142zarz\u0105dzanie. Zmieni\u0142o to sytuacj\u0119 Uluru-Kata Tjuta. Stworzyli centrum kultury, w kt\u00f3rym mog\u0105 opowiada\u0107 odwiedzaj\u0105cym o swoich historiach i \u015bwi\u0119tych miejscach\u201d. Zmienia to do\u015bwiadczenie dla was, odwiedzaj\u0105cych, i dla nich.<\/p>\n\n\n\n

My\u015bl\u0119, \u017ce zmieni\u0142o si\u0119 ca\u0142e zarz\u0105dzanie i bardzo ciesz\u0119 si\u0119 z tych sukces\u00f3w. Patrz\u0105c wstecz na ostatnie 50 lat istnienia Listy \u015bwiatowego dziedzictwa, nie wszystko jest z\u0142e, ale nadal mo\u017cemy wprowadza\u0107 ulepszenia, je\u015bli kraje potraktuj\u0105 konwencj\u0119 i wytyczne operacyjne powa\u017cnie, a Komitet wdro\u017cy w\u0142asne zalecenia, takie jak te dotycz\u0105ce miejsc pami\u0119ci, zawarte w wytycznych operacyjnych.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Kt\u00f3ra sesja najbardziej zapad\u0142a pani w pami\u0119\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mechtild R\u00f6ssler: Pami\u0119tam je wszystkie. Pami\u0119tam sal\u0119, poniewa\u017c zasiada\u0142am w komitecie od 1992 do 2021 roku, co oznacza, \u017ce podczas sesji komitetu znajdowa\u0142am si\u0119 na podium. Przez ostatnie sze\u015b\u0107 lat przez ca\u0142y czas znajdowa\u0142am si\u0119 na podium. Nie wolno mi by\u0142o opuszcza\u0107 podium, co by\u0142o trudne z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w. Pami\u0119tam ka\u017cd\u0105 dyskusj\u0119, co, musz\u0119 przyzna\u0107, jest do\u015b\u0107 wyj\u0105tkowe. To samo dotyczy profesor Cameron, kt\u00f3ra r\u00f3wnie\u017c uczestniczy\u0142a w tych obradach. Dlatego nasze badania r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od bada\u0144 innych naukowc\u00f3w: pami\u0119tamy r\u00f3wnie\u017c ka\u017cd\u0105 z dyskusji.<\/p>\n\n\n\n

W 1992 roku prawie si\u0119 rozp\u0142aka\u0142am, gdy po trzech miesi\u0105cach pracy nad kategoriami krajobrazu komisja je przyj\u0119\u0142a. To by\u0142o fantastyczne, ale zbieg\u0142o si\u0119 to w czasie z konferencj\u0105 w Rio. Kraje by\u0142y zatem gotowe spojrze\u0107 na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 biologiczn\u0105 i kultur\u0119 w inny spos\u00f3b i natychmiast zaakceptowa\u0142y koncepcj\u0119 krajobrazu kulturowego.<\/p>\n\n\n\n

Kolejny niezapomniany moment mia\u0142 miejsce w 1993 roku w Kolumbii, kiedy Stany Zjednoczone z zadowoleniem przyj\u0119\u0142y wpisanie Everglades na Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa w zagro\u017ceniu. Zdarza si\u0119 to bardzo rzadko. Tak samo by\u0142o w przypadku Kolumbii i Parku Narodowego Los Katios, poniewa\u017c wiedzieli, \u017ce musz\u0105 rozwi\u0105za\u0107 problemy polityczne i ponownie udost\u0119pni\u0107 park. Zaakceptowali wpisanie na list\u0119 zagro\u017conych miejsc i zrobili wszystko, aby miejsce to zosta\u0142o z niej usuni\u0119te, co nast\u0105pi\u0142o w 2014 roku. By\u0142a tam szefowa kolumbijskich park\u00f3w narodowych, Julia Miranda, i by\u0142o to bardzo wzruszaj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie od tego czasu wiele miejsc zosta\u0142o wpisanych na list\u0119 zagro\u017conych i z niej usuni\u0119tych. Wyspy Galapagos znalaz\u0142y si\u0119 na Li\u015bcie w zagro\u017ceniu, ale zosta\u0142y z niej usuni\u0119te. Inn\u0105 kwesti\u0105 jest wykre\u015blenie z Listy. Jest to straszna sytuacja dla wszystkich cz\u0142onk\u00f3w Sekretariatu, Komitetu lub kt\u00f3regokolwiek z pa\u0144stw-stron, poniewa\u017c oznacza to, \u017ce wszyscy ponie\u015bli\u015bmy pora\u017ck\u0119. Pierwsza taka sytuacja mia\u0142a miejsce w 2007 roku i by\u0142a to pami\u0119tna sesja w Nowej Zelandii z powodu usuni\u0119cia z Listy rezerwatu oryks\u00f3w arabskich. Pierwszym obiektem usuni\u0119tym z Listy by\u0142 obiekt w Omanie z powodu poszukiwa\u0144 ropy naftowej i gazu.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie, w 2009 roku, spotka\u0142a mnie najgorsza sytuacja w moim \u017cyciu, kiedy to usuni\u0119to pierwsze miejsce kulturowe, kt\u00f3re znajdowa\u0142o si\u0119 w moim w\u0142asnym kraju, Dolin\u0119 \u0141aby w Dre\u017anie. Burmistrz i w\u0142adze lokalne \u2013 nie w\u0142adze krajowe \u2013 mia\u0142y inne zdanie. Nie chcieli wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z Komitetem \u015awiatowego Dziedzictwa, chcieli po prostu zbudowa\u0107 sw\u00f3j most. Nie byli nawet w stanie p\u00f3j\u015b\u0107 na \u017cadne ust\u0119pstwa ani kompromisy. Kilka razy odwiedzili Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa, kt\u00f3rego dyrektorem by\u0142 w\u00f3wczas pan Bandarin. Za ka\u017cdym razem odrzucali wszystkie wnioski Komitetu. Komitet by\u0142 naprawd\u0119 zdenerwowany, a miejsce zosta\u0142o usuni\u0119te z Listy po misji, kt\u00f3ra potwierdzi\u0142a utrat\u0119 wyj\u0105tkowej warto\u015bci uniwersalnej. Zosta\u0142am wezwana do niemieckiego parlamentu i s\u0105du, gdzie stan\u0119\u0142am przed 16 prawnikami. Obecnie istniej\u0105 setki ksi\u0105\u017cek na ten temat. Artyku\u0142y pisz\u0105 nie specjali\u015bci ds. dziedzictwa, ale prawnicy, poniewa\u017c by\u0142a to kolizja mi\u0119dzy decyzj\u0105 opart\u0105 na lokalnym prawie w demokratycznym kraju a prawem mi\u0119dzynarodowym w postaci Konwencji \u015bwiatowego dziedzictwa. Niezale\u017cnie od podj\u0119tej decyzji, by\u0142aby ona b\u0142\u0119dna, wi\u0119c by\u0142o to straszne.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pnie, podczas ostatniej sesji, kiedy pe\u0142ni\u0142am funkcj\u0119 sekretarza Konwencji, mieli\u015bmy spraw\u0119 Liverpoolu w Wielkiej Brytanii. Ponownie by\u0142a to lokalizacja, w kt\u00f3rej moim zdaniem wytyczenie obszaru \u015bwiatowego dziedzictwa by\u0142o od pocz\u0105tku b\u0142\u0119dne. Musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce mia\u0142o to miejsce w wielu miastach, kt\u00f3re realizowa\u0142y projekty rozwojowe i nie stosowa\u0142y si\u0119 do \u017cadnych zalece\u0144. Ponownie podj\u0119to dialog, ale nie przyni\u00f3s\u0142 on rezultat\u00f3w dla Komitetu \u015awiatowego Dziedzictwa. 21 cz\u0142onk\u00f3w Komitetu w tajnym g\u0142osowaniu podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o wykre\u015bleniu tego miejsca z Listy, a my\u015bl\u0119, \u017ce Wielka Brytania i burmistrz spodziewali si\u0119 innego wyniku. Nawet ja by\u0142am bardzo zaskoczona, \u017ce Komitet zaj\u0105\u0142 tak zdecydowane stanowisko.<\/p>\n\n\n\n

Moja ostatnia sesja by\u0142a niezapomniana z wielu powod\u00f3w, mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce wpisano pierwsze miejsce zwi\u0105zane z kultur\u0105 \u017cydowsk\u0105 w Niemczech, w tym moje rodzinne miasto. By\u0142o to interesuj\u0105ce: miasta ShUM \u2013 Speyer, Worms i Mainz \u2013 trzy r\u00f3\u017cne elementy sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na seri\u0119 miejsc.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119. Mam nadziej\u0119, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci sytuacja b\u0119dzie ewoluowa\u0107 w kierunku wi\u0119kszego nacisku na dziedzictwo kulturowe, a mniejszego na polityk\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Teams, 16 wrze\u015bnia 2025<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dr Mechtild R\u00f6ssler, kt\u00f3ra by\u0142a zaanga\u017cowana w tworzenie Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO ju\u017c w 1992 roku, dzieli si\u0119 swoimi spostrze\u017ceniami na temat proces\u00f3w wpisywania obiekt\u00f3w na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa oraz omawia wyzwania i obawy zwi\u0105zane z jej rozwojem i ochron\u0105 dziedzictwa. Najbardziej niepokoj\u0105ce wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 upolitycznienie nominacji i niew\u0142a\u015bciwe intencje, kt\u00f3re si\u0119 za nimi kryj\u0105. Czy nale\u017cy skupia\u0107 si\u0119 na lepszym zarz\u0105dzaniu obiektami, kt\u00f3re zosta\u0142y ju\u017c wpisane na List\u0119, czy te\u017c poszerza\u0107 List\u0119 o kolejne obiekty?<\/p>\n","protected":false},"featured_media":9294,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"editor_plus_copied_stylings":"{}"},"categories":[125,98],"tags":[34,293,294],"class_list":["post-9295","project","type-project","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category-heritage-conversations-pl","category-lekcje","tag-dyskusja","tag-heritage-voices-2","tag-heritage-voices-pl"],"acf":false,"yoast_head":"\nHeritage Voices: Mechtild R\u00f6ssler o \u015bwiatowym dziedzictwie w kontek\u015bcie Listy - Europa Nostra<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Dr Mechtild R\u00f6ssler, kt\u00f3ra by\u0142a zaanga\u017cowana w tworzenie Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO ju\u017c w 1992 roku, dzieli si\u0119 swoimi spostrze\u017ceniami na temat proces\u00f3w wpisywania obiekt\u00f3w na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa oraz omawia wyzwania i obawy zwi\u0105zane z jej rozwojem i ochron\u0105 dziedzictwa. Najbardziej niepokoj\u0105ce wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 upolitycznienie nominacji i niew\u0142a\u015bciwe intencje, kt\u00f3re si\u0119 za nimi kryj\u0105. Czy nale\u017cy skupia\u0107 si\u0119 na lepszym zarz\u0105dzaniu obiektami, kt\u00f3re zosta\u0142y ju\u017c wpisane na List\u0119, czy te\u017c poszerza\u0107 List\u0119 o kolejne obiekty?\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Heritage Voices: Mechtild R\u00f6ssler o \u015bwiatowym dziedzictwie w kontek\u015bcie Listy - Europa Nostra\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dr Mechtild R\u00f6ssler, kt\u00f3ra by\u0142a zaanga\u017cowana w tworzenie Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO ju\u017c w 1992 roku, dzieli si\u0119 swoimi spostrze\u017ceniami na temat proces\u00f3w wpisywania obiekt\u00f3w na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa oraz omawia wyzwania i obawy zwi\u0105zane z jej rozwojem i ochron\u0105 dziedzictwa. Najbardziej niepokoj\u0105ce wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 upolitycznienie nominacji i niew\u0142a\u015bciwe intencje, kt\u00f3re si\u0119 za nimi kryj\u0105. Czy nale\u017cy skupia\u0107 si\u0119 na lepszym zarz\u0105dzaniu obiektami, kt\u00f3re zosta\u0142y ju\u017c wpisane na List\u0119, czy te\u017c poszerza\u0107 List\u0119 o kolejne obiekty?\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Europa Nostra\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-01-19T18:10:17+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Heritage-voices4.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"26 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/\",\"url\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/\",\"name\":\"Heritage Voices: Mechtild R\u00f6ssler o \u015bwiatowym dziedzictwie w kontek\u015bcie Listy - Europa Nostra\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Heritage-voices4.png\",\"datePublished\":\"2026-01-19T13:33:53+00:00\",\"dateModified\":\"2026-01-19T18:10:17+00:00\",\"description\":\"Dr Mechtild R\u00f6ssler, kt\u00f3ra by\u0142a zaanga\u017cowana w tworzenie Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO ju\u017c w 1992 roku, dzieli si\u0119 swoimi spostrze\u017ceniami na temat proces\u00f3w wpisywania obiekt\u00f3w na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa oraz omawia wyzwania i obawy zwi\u0105zane z jej rozwojem i ochron\u0105 dziedzictwa. Najbardziej niepokoj\u0105ce wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 upolitycznienie nominacji i niew\u0142a\u015bciwe intencje, kt\u00f3re si\u0119 za nimi kryj\u0105. Czy nale\u017cy skupia\u0107 si\u0119 na lepszym zarz\u0105dzaniu obiektami, kt\u00f3re zosta\u0142y ju\u017c wpisane na List\u0119, czy te\u017c poszerza\u0107 List\u0119 o kolejne obiekty?\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Heritage-voices4.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Heritage-voices4.png\",\"width\":1200,\"height\":1200},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Homepage\",\"item\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Heritage Voices: Mechtild R\u00f6ssler o \u015bwiatowym dziedzictwie w kontek\u015bcie Listy\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/\",\"name\":\"Europa Nostra\",\"description\":\"Heritage Hub for Central and Eastern Europe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#organization\",\"name\":\"Europa Nostra\",\"url\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/europa-logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/europa-logo.png\",\"width\":218,\"height\":237,\"caption\":\"Europa Nostra\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Heritage Voices: Mechtild R\u00f6ssler o \u015bwiatowym dziedzictwie w kontek\u015bcie Listy - Europa Nostra","description":"Dr Mechtild R\u00f6ssler, kt\u00f3ra by\u0142a zaanga\u017cowana w tworzenie Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO ju\u017c w 1992 roku, dzieli si\u0119 swoimi spostrze\u017ceniami na temat proces\u00f3w wpisywania obiekt\u00f3w na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa oraz omawia wyzwania i obawy zwi\u0105zane z jej rozwojem i ochron\u0105 dziedzictwa. Najbardziej niepokoj\u0105ce wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 upolitycznienie nominacji i niew\u0142a\u015bciwe intencje, kt\u00f3re si\u0119 za nimi kryj\u0105. Czy nale\u017cy skupia\u0107 si\u0119 na lepszym zarz\u0105dzaniu obiektami, kt\u00f3re zosta\u0142y ju\u017c wpisane na List\u0119, czy te\u017c poszerza\u0107 List\u0119 o kolejne obiekty?","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Heritage Voices: Mechtild R\u00f6ssler o \u015bwiatowym dziedzictwie w kontek\u015bcie Listy - Europa Nostra","og_description":"Dr Mechtild R\u00f6ssler, kt\u00f3ra by\u0142a zaanga\u017cowana w tworzenie Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO ju\u017c w 1992 roku, dzieli si\u0119 swoimi spostrze\u017ceniami na temat proces\u00f3w wpisywania obiekt\u00f3w na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa oraz omawia wyzwania i obawy zwi\u0105zane z jej rozwojem i ochron\u0105 dziedzictwa. Najbardziej niepokoj\u0105ce wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 upolitycznienie nominacji i niew\u0142a\u015bciwe intencje, kt\u00f3re si\u0119 za nimi kryj\u0105. Czy nale\u017cy skupia\u0107 si\u0119 na lepszym zarz\u0105dzaniu obiektami, kt\u00f3re zosta\u0142y ju\u017c wpisane na List\u0119, czy te\u017c poszerza\u0107 List\u0119 o kolejne obiekty?","og_url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/","og_site_name":"Europa Nostra","article_modified_time":"2026-01-19T18:10:17+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":1200,"url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Heritage-voices4.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"26 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/","url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/","name":"Heritage Voices: Mechtild R\u00f6ssler o \u015bwiatowym dziedzictwie w kontek\u015bcie Listy - Europa Nostra","isPartOf":{"@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Heritage-voices4.png","datePublished":"2026-01-19T13:33:53+00:00","dateModified":"2026-01-19T18:10:17+00:00","description":"Dr Mechtild R\u00f6ssler, kt\u00f3ra by\u0142a zaanga\u017cowana w tworzenie Centrum \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO ju\u017c w 1992 roku, dzieli si\u0119 swoimi spostrze\u017ceniami na temat proces\u00f3w wpisywania obiekt\u00f3w na List\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa oraz omawia wyzwania i obawy zwi\u0105zane z jej rozwojem i ochron\u0105 dziedzictwa. Najbardziej niepokoj\u0105ce wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 upolitycznienie nominacji i niew\u0142a\u015bciwe intencje, kt\u00f3re si\u0119 za nimi kryj\u0105. Czy nale\u017cy skupia\u0107 si\u0119 na lepszym zarz\u0105dzaniu obiektami, kt\u00f3re zosta\u0142y ju\u017c wpisane na List\u0119, czy te\u017c poszerza\u0107 List\u0119 o kolejne obiekty?","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/#primaryimage","url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Heritage-voices4.png","contentUrl":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Heritage-voices4.png","width":1200,"height":1200},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-mechtild-rossler-o-swiatowym-dziedzictwie-w-kontekscie-listy\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Homepage","item":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Heritage Voices: Mechtild R\u00f6ssler o \u015bwiatowym dziedzictwie w kontek\u015bcie Listy"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#website","url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/","name":"Europa Nostra","description":"Heritage Hub for Central and Eastern Europe","publisher":{"@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#organization","name":"Europa Nostra","url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/europa-logo.png","contentUrl":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/europa-logo.png","width":218,"height":237,"caption":"Europa Nostra"},"image":{"@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/project\/9295","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/project"}],"about":[{"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/project"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9294"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9295"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9295"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9295"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}