{"id":9347,"date":"2026-02-11T22:42:00","date_gmt":"2026-02-11T22:42:00","guid":{"rendered":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/?post_type=project&p=9347"},"modified":"2026-02-11T22:40:08","modified_gmt":"2026-02-11T22:40:08","slug":"heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego","status":"publish","type":"project","link":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/","title":{"rendered":"Heritage Voices: G\u00e1bor Sonkoly o koncepcji i praktycznym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego"},"content":{"rendered":"

Heritage Voices: G\u00e1bor Sonkoly o koncepcji i praktycznym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego<\/strong><\/strong><\/strong><\/h1>\n\n
Homepage<\/a><\/span> – Heritage Voices: G\u00e1bor Sonkoly o koncepcji i praktycznym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego<\/span><\/span><\/div><\/div><\/div><\/div>\n\n
\n
\n
Dyskusja<\/a> <\/span>Heritage Voices<\/a> <\/span>heritage voices<\/a><\/div><\/div>\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Profesor G\u00e1bor Sonkoly, znany teoretyk dziedzictwa kulturowego i wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca dyskursu na temat historycznego krajobrazu miejskiego, opowiada o praktycznym zastosowaniu tej koncepcji w postaci Znaku Dziedzictwa Europejskiego oraz innych \u201elist\u201d i \u201erejestr\u00f3w\u201d obiekt\u00f3w i praktyk dziedzictwa kulturowego. Czy du\u017ca liczba wpis\u00f3w do rejestru dziedzictwa kulturowego rozprasza uwag\u0119 opinii publicznej, czy te\u017c pomaga zwi\u0119kszy\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 i rozwija\u0107 gospodark\u0119 opart\u0105 na dziedzictwie kulturowym?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly jest profesorem zwyczajnym historii i geografii w L’\u00c9cole des hautes \u00e9tudes en sciences sociales w Pary\u017cu. Opublikowa\u0142 pi\u0119tna\u015bcie ksi\u0105\u017cek i ponad 110 artyku\u0142\u00f3w oraz rozdzia\u0142\u00f3w w ksi\u0105\u017ckach dotycz\u0105cych historii miast, dziedzictwa miejskiego oraz krytycznej historii dziedzictwa kulturowego. Wyst\u0105pi\u0142 na ponad 150 mi\u0119dzynarodowych kolokwiach i by\u0142 profesorem go\u015bcinnym w siedemnastu krajach na pi\u0119ciu kontynentach. Od 2017 roku jest cz\u0142onkiem panelu ds. Znaku Dziedzictwa Europejskiego, a od 2020 roku pe\u0142ni funkcj\u0119 jego przewodnicz\u0105cego.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

_ _ _<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska<\/strong>: <\/strong>Chcia\u0142abym zacz\u0105\u0107 od Pana osobistej historii: dlaczego wybra\u0142 Pan dziedzictwo?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly: Opowiada\u0142em t\u0119 anegdot\u0119 ju\u017c wiele razy. Mia\u0142o to miejsce w 1998 roku. By\u0142em w trakcie ko\u0144czenia doktoratu na W\u0119grzech i we Francji, kiedy na W\u0119grzech do w\u0142adzy doszed\u0142 pierwszy rz\u0105d Viktora Orb\u00e1na. Zmieniono nazw\u0119 Ministerstwa Kultury na Ministerstwo Dziedzictwa Kulturowego. W tamtym czasie termin ten nie by\u0142 u\u017cywany na W\u0119grzech. Istnia\u0142 tylko w odniesieniu do \u015bwiatowego dziedzictwa; samo dziedzictwo kulturowe nie by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 codziennych dyskusji. Nie by\u0142a to powszechnie stosowana koncepcja. Jako historyk ci\u0105gle pyta\u0142em moich przyjaci\u00f3\u0142, dlaczego mamy ministerstwo zajmuj\u0105ce si\u0119 koncepcj\u0105, kt\u00f3rej tak naprawd\u0119 nie rozumiemy. Nikt tego nie rozumia\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Jako historyk ko\u0144cz\u0105cy studia doktoranckie mia\u0142em troch\u0119 czasu na przeprowadzenie dodatkowych bada\u0144. Zacz\u0105\u0142em bada\u0107 dziedzictwo kulturowe. W\u0142a\u015bciwie nadal to robi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 w 1998 roku, kiedy po raz pierwszy zaprosi\u0142em Fran\u00e7ois Hartoga, wybitnego francuskiego historyka i filologa klasycznego, autora ksi\u0105\u017cki o re\u017cimach historyczno\u015bci. Jego zdaniem ka\u017cde spo\u0142ecze\u0144stwo mo\u017cna zrozumie\u0107 poprzez spos\u00f3b, w jaki odnosi si\u0119 ono do czasu. Wymy\u015bli\u0142 on poj\u0119cie prezentyzmu: spo\u0142ecze\u0144stwa przednowoczesne opiera\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na przesz\u0142o\u015bci, spo\u0142ecze\u0144stwa nowoczesne na przysz\u0142o\u015bci, ale obecne spo\u0142ecze\u0144stwo, nazwane najpierw postmodernistycznym, ma niejednoznaczny stosunek zar\u00f3wno do przesz\u0142o\u015bci, jak i tera\u017aniejszo\u015bci, przez co utkn\u0119\u0142o w tera\u017aniejszo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Nie mo\u017ce wr\u00f3ci\u0107 do przesz\u0142o\u015bci, nawet je\u015bli by tego chcia\u0142o \u2013 na przyk\u0142ad, \u017ceby co\u015b \u201ezn\u00f3w sta\u0142o si\u0119 wielkie\u201d. Istnieje obsesja na punkcie powrotu do przesz\u0142o\u015bci. Nie wiemy dok\u0142adnie, do jakiej przesz\u0142o\u015bci. Boimy si\u0119 te\u017c przysz\u0142o\u015bci. To kluczowe do\u015bwiadczenie wsp\u00f3\u0142czesnych spo\u0142ecze\u0144stw: tkwimy w bardzo p\u0142ynnej i niejasnej koncepcji czasu. My\u015bl\u0119, \u017ce dziedzictwo jest najlepsz\u0105 instytucjonaln\u0105 form\u0105 to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3ra pozwala ujawni\u0107 tego rodzaju do\u015bwiadczenie.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego dziedzictwo jest wszechobecne. Nie mo\u017cemy go unikn\u0105\u0107. Poniewa\u017c jest niezwykle elastyczne, dziedzictwo mo\u017ce zasadniczo obejmowa\u0107 dowolne intencje polityczne. Tak wi\u0119c od skrajnej prawicy po skrajn\u0105 lewic\u0119 wszyscy spieraj\u0105 si\u0119 obecnie o dziedzictwo. Dotyczy to nie tylko polityki, ale tak\u017ce geografii. Konteksty kolonialne, postkolonialne, zachodnie i nie-zachodnie r\u00f3wnie\u017c zajmuj\u0105 si\u0119 dziedzictwem.<\/p>\n\n\n\n

Jako historyka intryguje mnie fakt, \u017ce poj\u0119cie historii nie wystarcza do opisania naszej to\u017csamo\u015bci. Dlaczego potrzebowali\u015bmy innego? Dlaczego potrzebowali\u015bmy tego dziedzictwa? Uwa\u017cam, \u017ce dziedzictwo jest konkurencj\u0105 dla historii. Przez \u201ehistori\u0119\u201d rozumiem krytyczne podej\u015bcie do przesz\u0142o\u015bci. Dziedzictwo nie jest tak krytyczne. Dziedzictwo pozostawia wiele miejsca na wyobra\u017ani\u0119 i stronnicze interpretacje przesz\u0142o\u015bci przez spo\u0142eczno\u015b\u0107. Czasami jest to uzasadnione. Na przyk\u0142ad w kontek\u015bcie postkolonialnym cz\u0119sto jest to uzasadnione. Jednak mo\u017ce to by\u0107 r\u00f3wnie\u017c niebezpieczne narz\u0119dzie w r\u0119kach grup ekstremistycznych, takich jak skrajna prawica. Dlatego nadal si\u0119 tym zajmuj\u0119. Interesuje mnie wiele aspekt\u00f3w tej dziedziny.<\/p>\n\n\n\n

Kolejn\u0105 kwesti\u0105 jest to, \u017ce studia nad dziedzictwem s\u0105 niezwykle zr\u00f3\u017cnicowane. Taka jest moja historia, tak w\u0142a\u015bnie si\u0119 tym zainteresowa\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska<\/strong>: <\/strong>Wracaj\u0105c do anegdoty, dodanie s\u0142owa \u201edziedzictwo\u201d do nazwy ministerstwa sk\u0142oni\u0142o Pana do zg\u0142\u0119bienia tej koncepcji. Czy z perspektywy czasu uwa\u017ca Pan, \u017ce nazwanie ministerstwa poj\u0119ciem, kt\u00f3re nie by\u0142o powszechnie rozumiane, by\u0142o dobrym pomys\u0142em? By\u0107 mo\u017ce wi\u0119cej os\u00f3b, takich jak Pan, szuka\u0142o odpowiedzi na pytanie \u201eCzym jest dziedzictwo?\u201d.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly: Oczywi\u015bcie historycy nigdy nie oceniaj\u0105, co jest dobre, a co z\u0142e. Pytanie brzmi wi\u0119c: do czego zosta\u0142o to wykorzystane? My\u015bl\u0119, \u017ce w kontek\u015bcie w\u0119gierskim wprowadzenie mi\u0119dzynarodowego lub globalnego terminu mog\u0142o by\u0107 korzystne, poniewa\u017c nie by\u0142o to tylko s\u0142owo \u201edziedzictwo\u201d, ale kilka lat p\u00f3\u017aniej sta\u0142o si\u0119 ono kluczowym filarem budowania to\u017csamo\u015bci europejskiej. Jednak spos\u00f3b, w jaki zosta\u0142o ono wykorzystane na W\u0119grzech, by\u0142 problematyczny. Obecnie nie ma Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa, a nawet Edukacji.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142a to tylko przej\u015bciowa faza, wykorzystywana w celu unikni\u0119cia krytycznego podej\u015bcia do interpretacji przesz\u0142o\u015bci i ochrony zabytk\u00f3w. P\u00f3\u017aniej ten sam re\u017cim zamkn\u0105\u0142 instytuty ochrony zabytk\u00f3w, a wielu ekspert\u00f3w straci\u0142o prac\u0119. Nie tylko eksperci, ale tak\u017ce ich opinie.<\/p>\n\n\n\n

Innym znamiennym faktem jest to, \u017ce od 2002 roku W\u0119gry s\u0105 jedynym krajem Europy \u015arodkowej, kt\u00f3ry nie ma ju\u017c \u017cadnych obiekt\u00f3w wpisanych na list\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa. To przesuwanie si\u0119 w kierunku niejasnej, determinowanej politycznie interpretacji przesz\u0142o\u015bci sz\u0142o w parze z faktem, \u017ce W\u0119gry odci\u0119\u0142y si\u0119 od mi\u0119dzynarodowej dyskusji na temat dziedzictwa. W tym przypadku dziedzictwo by\u0142o przydatne do stworzenia postkomunistycznej interpretacji przesz\u0142o\u015bci, ale szybko sta\u0142o si\u0119 ekstremalne.<\/p>\n\n\n\n

Warto r\u00f3wnie\u017c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce, o ile mi wiadomo, W\u0119gry s\u0105 jedynym krajem posiadaj\u0105cym krajow\u0105 list\u0119 element\u00f3w i miejsc dziedzictwa s\u0142u\u017c\u0105cych budowaniu to\u017csamo\u015bci narodowej. Zosta\u0142a ona prawnie ustanowiona jako Hungarikum<\/em>. Elementy Hungarikum maj\u0105 stanowi\u0107 elementy to\u017csamo\u015bci w\u0119gierskiej. Wszystko to jest cz\u0119\u015bci\u0105 dyskursu na temat dziedzictwa.<\/p>\n\n\n\n

Zabawne jest to, \u017ce o tych elementach decyduj\u0105 politycy, a nie naukowcy. Moim zdaniem ten rodzaj skrajnie prawicowego dyskursu dotycz\u0105cego dziedzictwa jest r\u00f3wnie\u017c obecny w dziedzictwie. Politycy wykorzystuj\u0105 je do tworzenia to\u017csamo\u015bci w celach ideologicznych.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska<\/strong>: <\/strong>Dzi\u0119kuj\u0119 za podzielenie si\u0119 histori\u0105 o pocz\u0105tkach kariery zawodowej w zakresie dziedzictwa. Chcia\u0142abym teraz przej\u015b\u0107 Znaku Dziedzictwa Europejskiego (EHL), kt\u00f3rym zajmuje si\u0119 Pan od wielu lat, kieruj\u0105c panelem. Daje to cenny wgl\u0105d w charakter obiekt\u00f3w zg\u0142aszanych do tego tytu\u0142u. Jak EHL ewoluowa\u0142 na przestrzeni lat?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly: Znak Dziedzictwa Europejskiego by\u0142 r\u00f3wnie\u017c inicjatyw\u0105 polityczn\u0105 maj\u0105c\u0105 na celu stworzenie to\u017csamo\u015bci europejskiej. Mia\u0142a ona pom\u00f3c ludziom identyfikowa\u0107 si\u0119 z Europ\u0105 poprzez wyznaczenie obiekt\u00f3w jako punkt\u00f3w orientacyjnych lub punkt\u00f3w odniesienia. By\u0142o to podej\u015bcie do to\u017csamo\u015bci oparte na dobrych intencjach, ale nie by\u0142o jasne, jak b\u0119dzie si\u0119 ono rozwija\u0107. Zw\u0142aszcza, \u017ce nie jest to jedyna inicjatywa. Istniej\u0105 inne programy, takie jak Europejskie Stolice Kultury, Szlaki Kulturowe Rady Europy, Europa Nostra, Europejski Sojusz na rzecz Dziedzictwa i wiele innych.<\/p>\n\n\n\n

Podstawa prawna Znaku Dziedzictwa Europejskiego jest obecnie poddawana przegl\u0105dowi, poniewa\u017c min\u0119\u0142o ju\u017c ponad dziesi\u0119\u0107 lat. W trakcie tego dwuletniego procesu przegl\u0105du oceniono wyniki dzia\u0142ania EHL, a podstawa prawna jest ponownie negocjowana mi\u0119dzy wieloma zainteresowanymi stronami zgodnie z podej\u015bciem partycypacyjnym. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce odnowiony proces przyci\u0105gnie jeszcze wi\u0119cej kandydat\u00f3w. Uwa\u017cam, \u017ce selekcja odbywa si\u0119 w ramach prawdziwie demokratycznego procesu. Nie m\u00f3wi\u0119 tego tylko dlatego, \u017ce jestem jego cz\u0119\u015bci\u0105 ju\u017c od dziesi\u0119ciu lat.<\/p>\n\n\n\n

Selekcja i pomoc wybranym obiektom wi\u0105za\u0142y si\u0119 z pewnymi wyzwaniami. Szczeg\u00f3lnie w pierwszych o\u015bmiu lub dziewi\u0119ciu latach, kiedy dost\u0119pne by\u0142y bardzo ograniczone \u015brodki finansowe. Niekt\u00f3re obiekty przyst\u0105pi\u0142y do programu, oczekuj\u0105c europejskiego wsparcia finansowego, ale nie otrzyma\u0142y nic. By\u0142y tym rozczarowane. Jednak w ostatnich latach europejscy decydenci zdali sobie spraw\u0119, \u017ce ten zas\u0142u\u017cony tytu\u0142 powinien otrzyma\u0107 wi\u0119ksze wsparcie. To naprawd\u0119 pomaga i dzieje si\u0119 to w\u0142a\u015bnie teraz.<\/p>\n\n\n\n

My\u015bl\u0119, \u017ce s\u0105 dwie rzeczy: jedna ma charakter jako\u015bciowy, a druga ilo\u015bciowy. Pod wzgl\u0119dem jako\u015bciowym miejsca te ucz\u0105 si\u0119, co oznacza bycie stra\u017cnikiem europejskich warto\u015bci. EHL jest do\u015b\u0107 wyj\u0105tkow\u0105 inicjatyw\u0105, kt\u00f3ra jednocze\u015bnie intryguje wszystkich zainteresowanych. Jest prawdopodobnie wyj\u0105tkowa w tym sensie, \u017ce ca\u0142y kontynent instytucjonalizuje swoje dziedzictwo nie poprzez wyj\u0105tkow\u0105 doskona\u0142o\u015b\u0107, ale poprzez warto\u015bci \u0142\u0105cz\u0105ce r\u00f3\u017cne poziomy budowania to\u017csamo\u015bci, od lokalnego do uniwersalnego. W tym sensie \u201eznaczenie europejskie\u201d odnosi si\u0119 do integracyjnego podej\u015bcia, kt\u00f3re pozwala na wsp\u00f3ln\u0105 i krytyczn\u0105 refleksj\u0119 nad warto\u015bciami determinuj\u0105cymi obecne to\u017csamo\u015bci.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

W zwi\u0105zku z tym obiekty EHL musz\u0105 nauczy\u0107 si\u0119 dystansowa\u0107 od krajowych interpretacji znaczenia i stworzy\u0107 interpretacj\u0119 europejsk\u0105. Na pocz\u0105tku by\u0142o to bardzo trudne i cz\u0119sto potrzeba by\u0142o kilku pr\u00f3b, aby dopasowa\u0107 warto\u015bci i interpretacje. Do tej pory wiele dziesi\u0105tek obiekt\u00f3w odnios\u0142o sukces w tej dziedzinie.<\/p>\n\n\n\n

Przedstawiaj\u0105 one swoje w\u0142asne rozumienie \u201eznaczenia europejskiego\u201d, kt\u00f3re powinno nie\u015b\u0107 pozytywny przekaz, a mianowicie, \u017ce dzielenie tych samych warto\u015bci mo\u017ce stworzy\u0107 wsp\u00f3lnoty dziedzictwa. Jest to przekaz pozytywny, integracyjny, w przeciwie\u0144stwie do zwyczajowego podej\u015bcia nacjonalistycznego, kt\u00f3re z definicji jest wykluczaj\u0105ce. \u00a0Ta transformacja nie jest \u0142atwa. Niemniej jednak coraz wi\u0119cej miejsc nauczy\u0142o si\u0119, jak to robi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Kolejna kwestia ma charakter ilo\u015bciowy. Zak\u0142adamy, \u017ce do ko\u0144ca tej dekady b\u0119dzie prawdopodobnie 100 obiekt\u00f3w, co prowadzi do logiki du\u017cych liczb. Jest to istotna kwestia, gdy 100 obiekt\u00f3w dziedzictwa rozrzuconych jest po terytorium prawie wszystkich pa\u0144stw cz\u0142onkowskich Unii Europejskiej, trudno je zignorowa\u0107. Polska jest bardzo aktywna w dzia\u0142aniach EHL. Polska i Niemcy maj\u0105 najwi\u0119cej obiekt\u00f3w EHL.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c, EHL generuje dwa pozytywne zjawiska. Jednym z nich jest wzrost liczby dedykowanych miejsc. Drugim jest to, \u017ce miejsca te naprawd\u0119 odzwierciedlaj\u0105 znaczenie nie tylko dla swojego narodu, ale tak\u017ce dla innych kraj\u00f3w europejskich. W tym sensie Europa nie oznacza jedynie jednostki geograficznej. Europa reprezentuje zestaw warto\u015bci, takich jak pacyfizm, integracja, tolerancja i \u015bwiadomo\u015b\u0107 ekologiczna. My\u015bl\u0119, \u017ce wa\u017cne jest, aby\u015bmy mieli miejsca, kt\u00f3re promuj\u0105 te warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska<\/strong>: <\/strong>Czy m\u00f3g\u0142by Pan r\u00f3wnie\u017c skomentowa\u0107 trendy dotycz\u0105ce rodzaj\u00f3w zg\u0142aszanych miejsc? Widzimy bowiem tylko ostateczny wyb\u00f3r w danym roku Nie wiemy, jak wygl\u0105da konkurencja. By\u0107 mo\u017ce m\u00f3g\u0142by Pan skomentowa\u0107 to zza kulis?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly: Tak, powiedzia\u0142bym, \u017ce og\u00f3lny wska\u017anik sukcesu wynosi oko\u0142o 50% i imponuj\u0105co ro\u015bnie. Istniej\u0105 dwa rodzaje nominacji. Jednym z nich s\u0105 klasyczne obiekty krajowe, kt\u00f3re zosta\u0142y w pewnym stopniu przebudowane.<\/p>\n\n\n\n

Pozosta\u0142e to cz\u0119sto niewielkie obiekty, co uwa\u017cam za bardzo pozytywny trend. Na przyk\u0142ad obiekty na obszarach wiejskich, dysponuj\u0105ce ograniczonymi zasobami ludzkimi. Nie s\u0105 one oczywistym wyborem do uznania na szczeblu europejskim. My\u015bl\u0119, \u017ce mog\u0119 m\u00f3wi\u0107 w imieniu panelu, stwierdzaj\u0105c, \u017ce jeste\u015bmy bardzo poruszeni t\u0105 inicjatyw\u0105. Nawet niewielkie, odleg\u0142e obiekty mog\u0105 wyra\u017ca\u0107 swoj\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 do Europy. Nie znajduj\u0105 si\u0119 one w stolicach ani centrach, nie posiadaj\u0105 wielkich zabytk\u00f3w. My\u015bl\u0119, \u017ce prawie 40% miejsc pochodzi z naprawd\u0119 niewielkich miejscowo\u015bci. Jestem przekonany, \u017ce jest to bardzo pozytywna tendencja, szczeg\u00f3lnie wa\u017cna, je\u015bli we\u017amie si\u0119 pod uwag\u0119 korelacj\u0119 mi\u0119dzy preferencjami politycznymi a wielko\u015bci\u0105 aglomeracji we wsp\u00f3\u0142czesnej Europie. Decyduj\u0105ce znaczenie mo\u017ce mie\u0107 fakt, \u017ce miejsca na prowincji opowiadaj\u0105 si\u0119 za wsp\u00f3ln\u0105 spraw\u0105 europejsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Kolejnym wa\u017cnym trendem jest w\u0142\u0105czenie miejsc ekologicznych: miejsc zregenerowanych po katastrofie ekologicznej lub miejsc, w kt\u00f3rych przez wieki mo\u017cna by\u0142o poprawi\u0107 gospodark\u0119 wodn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Coraz wi\u0119cej instytucji edukacyjnych anga\u017cuje si\u0119 w ten proces. Nie tylko uniwersytety, ale tak\u017ce inne instytucje, takie jak szko\u0142y muzyczne.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Czy uwa\u017ca Pan, \u017ce w charakterystyce zg\u0142oszonych lub wybranych miejsc nadal czego\u015b brakuje? Czy ma Pan jakie\u015b osobiste propozycje, kt\u00f3re mog\u0142yby by\u0107 kandydatami?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly: Nie brakuje niczego, ale my\u015bl\u0119, \u017ce trwa debata na temat obiekt\u00f3w religijnych. Pocz\u0105tkowo sugerowano, \u017ce Europa powinna by\u0107 postrzegana jako \u015bwiecka. Jest to jednak ca\u0142kowicie sprzeczne z fundamentami, a nawet symbolik\u0105 Europy. My\u015bl\u0119, \u017ce pozytywnym trendem jest to, \u017ce miejsca kultu religijnego r\u00f3wnie\u017c wyra\u017caj\u0105 obecnie swoj\u0105 europejsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Dziedzictwo kulturowe daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyj\u015bcia poza podzia\u0142y ideologiczne mi\u0119dzy ateistami a wierz\u0105cymi, \u015bwieckimi a nie\u015bwieckimi itp. To buduj\u0105ce, \u017ce miejsca kultu religijnego, takie jak klasztory czy opactwa, na nowo definiuj\u0105 swoj\u0105 rol\u0119. Nawet po zmianie funkcji nadal funkcjonuj\u0105 jako \u017cywe instytucje. Chocia\u017c takich miejsc jest nadal niewiele, ich liczba zdecydowanie ro\u015bnie.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Uwa\u017camy za godne ubolewania, \u017ce nie wszystkie pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie UE ratyfikowa\u0142y podstaw\u0119 prawn\u0105, a niekt\u00f3re kraje nie zg\u0142osi\u0142y jeszcze \u017cadnych obiekt\u00f3w. Jestem do\u015b\u0107 optymistyczny, \u017ce w ci\u0105gu kilku lat wszystkie pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie UE, a miejmy nadziej\u0119, \u017ce nawet inne kraje, przyst\u0105pi\u0105 do EHL.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

W chwili obecnej podstawa prawna nie pozwala na to, ale w przysz\u0142o\u015bci wskazane by\u0142oby w\u0142\u0105czenie kraj\u00f3w spoza UE do dzia\u0142ania EHL. Uwa\u017cam, \u017ce powinni\u015bmy rozszerzy\u0107 nasz\u0105 definicj\u0119 \u201eeuropejsko\u015bci\u201d na kraje partnerskie, a nawet dalej. Inne kraje, takie jak Ukraina, powinny zdecydowanie mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 przyst\u0105pienia do EHL. W 2022 roku, kiedy wyk\u0142ada\u0142em w Japonii na temat EHL, jeden z uczestnik\u00f3w zaproponowa\u0142 po moim wyk\u0142adzie japo\u0144skie miejsce do obj\u0119cia europejskim znakiem dziedzictwa. Udowodni\u0142o mi to, \u017ce istniej\u0105 wsp\u00f3lne warto\u015bci, kt\u00f3re maj\u0105 charakter globalny.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli Europa ma odgrywa\u0107 wiod\u0105c\u0105 rol\u0119 na arenie mi\u0119dzynarodowej w zakresie integracji i pokazywa\u0107, w jaki spos\u00f3b dziedzictwo mo\u017ce by\u0107 wykorzystywane do promowania demokracji i zwalczania nier\u00f3wno\u015bci spo\u0142ecznych, uwa\u017cam, \u017ce powinni\u015bmy to ca\u0142ym sercem poprze\u0107. To s\u0105 g\u0142\u00f3wne idee, kt\u00f3rymi chcia\u0142em si\u0119 podzieli\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Odniesienia i por\u00f3wnania mi\u0119dzy Znakiem Dziedzictwa Europejskiego<\/strong> a list\u0105 \u015bwiatowego dziedzictwa pojawiaj\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 cz\u0119sto i s\u0105 ca\u0142kiem zrozumia\u0142e. Jakie synergie i relacje nawi\u0105za\u0142a EHL z UNESCO?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly: Oczywi\u015bcie UNESCO ma swoje biuro w Brukseli. Dlatego te\u017c, gdy EHL lub jakakolwiek inna europejska inicjatywa na rzecz dziedzictwa organizuje konferencje lub wydarzenia, UNESCO jest zawsze zapraszane. Mi\u0119dzy instytucjami UE a UNESCO istnieje ci\u0105g\u0142a wymiana informacji na temat dziedzictwa.<\/p>\n\n\n\n

Wielu ekspert\u00f3w z naszego panelu pracowa\u0142o wcze\u015bniej dla UNESCO. Niemniej jednak,\u00a0 mimo \u017ce zar\u00f3wno \u015bwiatowe dziedzictwo, jak i EHL tworz\u0105 \u201elist\u0119\u201d \u201emiejsc\u201d, istnieje niewiele wsp\u00f3lnych cech mi\u0119dzy tymi dwoma inicjatywami. Podej\u015bcie EHL do dziedzictwa jest nowatorskie: opiera si\u0119 na projektach, jest bardzo dynamiczne, nie opiera si\u0119 na wyj\u0105tkowej warto\u015bci uniwersalnej i nie stosuje \u015bcis\u0142ych kategorii: nie ma rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy obiektami dziedzictwa naturalnego, kulturowego, mieszanego, a nawet materialnego i niematerialnego.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie jest to moje podej\u015bcie. Uwa\u017cam jednak, \u017ce EHL wywodzi si\u0119 z innego okresu i systemu dziedzictwa. Niekt\u00f3re obiekty EHL s\u0105 r\u00f3wnie\u017c obiektami \u015bwiatowego dziedzictwa. Interesuj\u0105ce jest to, jak dany obiekt mo\u017ce mie\u0107 dwie warto\u015bciowe i uzasadnione interpretacje. kt\u00f3re bardzo dobrze si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105. Najpierw dyskutowali\u015bmy, czy mo\u017cemy zaakceptowa\u0107 obiekty, kt\u00f3re ju\u017c znajduj\u0105 si\u0119 na li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa. Ostatecznie uzgodnili\u015bmy, \u017ce nie stanowi to problemu. Je\u015bli maj\u0105 one zamiar i zdolno\u015b\u0107 do ponownej interpretacji siebie i zrozumienia kryteri\u00f3w EHL, to dlaczego nie? To w\u0142a\u015bciwie atut.<\/p>\n\n\n\n

To jedna z pozytywnych cech dziedzictwa \u2013 nie jest ono ekskluzywne. Jak powiedzia\u0142em na pocz\u0105tku, dziedzictwo jest elastyczne. To samo miejsce mo\u017ce wyra\u017ca\u0107 zar\u00f3wno swoje globalne znaczenie, jak i europejskie warto\u015bci, kt\u00f3re wyznajemy. Dlatego uwa\u017cam, \u017ce powinni\u015bmy utrzymywa\u0107 konstruktywne relacje z UNESCO. UNESCO i Biuro \u015awiatowego Dziedzictwa ewoluuj\u0105, a wraz z nimi rozwija si\u0119 r\u00f3wnie\u017c koncepcja dziedzictwa.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze jedna rzecz: Lista \u015bwiatowego dziedzictwa by\u0142a cz\u0119sto krytykowana za eurocentryzm. Nie s\u0105dz\u0119, aby tak by\u0142o obecnie. Je\u015bli spojrze\u0107 na najbardziej aktywnych obecnie \u201egraczy\u201d (pa\u0144stwa narodowe) na arenie \u015bwiatowego dziedzictwa, mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce s\u0105 to g\u0142\u00f3wnie pa\u0144stwa pozaeuropejskie, kt\u00f3re przyczyniaj\u0105 si\u0119 do odnowienia definicji i praktyki dziedzictwa kulturowego.<\/p>\n\n\n\n

Uwa\u017cam r\u00f3wnie\u017c, \u017ce EHL zrobi\u0142o wiele, aby zwalcza\u0107 eurocentryzm. To moja osobista opinia, ale mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce wkroczyli\u015bmy w \u015bwiat post-postkolonialny. Studia postkolonialne odegra\u0142y kluczow\u0105 rol\u0119 w analizowaniu sposob\u00f3w, w jakie europejscy kolonizatorzy narzucali si\u0119 innym cz\u0119\u015bciom \u015bwiata. W mi\u0119dzyczasie Europa przesta\u0142a by\u0107 centrum \u015bwiata. Nie tylko pod wzgl\u0119dem gospodarczym, ale tak\u017ce pod wzgl\u0119dem produkcji kulturalnej i ustalania norm. Na przyk\u0142ad przy wyborze miejsc wpisanych na list\u0119 EHL bierze si\u0119 pod uwag\u0119 krytyczne podej\u015bcie do przesz\u0142o\u015bci, w tym rol\u0119 kolonialn\u0105 i okrucie\u0144stwa, a interpretacja \u201eznaczenia europejskiego\u201d nie ma na celu wyra\u017cania jakiejkolwiek wy\u017cszo\u015bci. Wr\u0119cz przeciwnie, Europa jest postrzegana w kategoriach dialogu, uczestnictwa i r\u00f3wno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: M\u00f3wi Pan o EHL i Li\u015bcie \u015bwiatowego dziedzictwa, wspomnia\u0142 Pan r\u00f3wnie\u017c o innych inicjatywach, w tym Europa Nostra. Chcia\u0142abym zapyta\u0107 o Pana osobist\u0105 opini\u0119 i og\u00f3lny pogl\u0105d na rozw\u00f3j program\u00f3w obejmuj\u0105cych wpisywanie obiekt\u00f3w na listy. Czy naprawd\u0119 potrzebujemy ich tak wiele? Czy w og\u00f3le s\u0105 nam potrzebne?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly: Jestem przekonany, \u017ce zdecydowanie ich potrzebujemy. Dlaczego istnieje tak wiele r\u00f3\u017cnorodnych inicjatyw? Poniewa\u017c na r\u00f3\u017cnych etapach procesu integracji europejskiej decydenci zdali sobie spraw\u0119, \u017ce sama jedno\u015b\u0107 gospodarcza i finansowa nie wystarczy do stworzenia to\u017csamo\u015bci i poczucia przynale\u017cno\u015bci. Nawet przy wsp\u00f3lnej walucie i na kontynencie bez granic ludzie niekoniecznie buduj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Aby stworzy\u0107 wsp\u00f3ln\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 europejsk\u0105, potrzebujemy czego\u015b wi\u0119cej: potrzebujemy r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3lnej kultury ze wsp\u00f3lnymi odniesieniami kulturowymi. Uwa\u017cam, \u017ce inicjatywy te s\u0105 zdecydowanie przydatne i uzasadnione. Dobrze jednak zapyta\u0107, czy potrzebujemy ich a\u017c tak wiele, poniewa\u017c ich liczba wci\u0105\u017c ro\u015bnie. By\u0107 mo\u017ce bardziej korzystne by\u0142oby skoncentrowanie si\u0119 na kilku z nich.<\/p>\n\n\n\n

Osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce prawdopodobnie nie wszystkie z nich przetrwaj\u0105. My\u015bl\u0119, \u017ce tylko czas poka\u017ce. Dlatego ciesz\u0119 si\u0119 z EHL: kiedy w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci osi\u0105gnie liczb\u0119 sto, trudno b\u0119dzie j\u0105 zatrzyma\u0107.<\/p>\n\n\n\n

To samo dotyczy Europa Nostra. Europa Nostra ma d\u0142ug\u0105 histori\u0119 i wiele nagradzanych miejsc, co jest bardzo dobre. Wszystkie spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3re zosta\u0142y nagrodzone lub zaanga\u017cowa\u0142y si\u0119 w t\u0119 inicjatyw\u0119, identyfikuj\u0105 si\u0119 z ni\u0105. S\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 sieci. Kultura zawsze ewoluowa\u0142a w sieciach. Dlatego tak wa\u017cne jest, aby istnia\u0142o wiele takich sieci. My\u015bl\u0119, \u017ce powinni\u015bmy pozwoli\u0107 czasowi zdecydowa\u0107, czy te sieci naprawd\u0119 przetrwaj\u0105. Je\u015bli niekt\u00f3re z nich nie przetrwaj\u0105, powinny do\u0142\u0105czy\u0107 do tych, kt\u00f3re odnios\u0142y wi\u0119kszy sukces. Uwa\u017cam, \u017ce wszystkie te inicjatywy si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105. Powinny one jednak mie\u0107 bardziej oddolny charakter.<\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cne jest, aby pochodzi\u0142y one od lokalnych spo\u0142eczno\u015bci, co cz\u0119\u015bciowo ma miejsce w przypadku EHL. Chocia\u017c inicjatywa oficjalnie rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 od decyzji Parlamentu Europejskiego w 2011 roku, wniosek powinien by\u0107 przygotowany przez poszczeg\u00f3lne miejsca.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Moim zdaniem obecna liczba obiekt\u00f3w jest sukcesem. Chocia\u017c jest ich kilkadziesi\u0105t, mam nadziej\u0119, \u017ce liczba ta b\u0119dzie rosn\u0105\u0107. Podobnie by\u0142o na pocz\u0105tku istnienia \u015bwiatowego dziedzictwa. Kiedy po II wojnie \u015bwiatowej powsta\u0142o UNESCO, nikt nie wyobra\u017ca\u0142 sobie, \u017ce dziedzictwo kulturowe stanie si\u0119 jego najbardziej znan\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105. Pocz\u0105tkowo, jak sugeruje sama nazwa, zajmowa\u0142o si\u0119 nauk\u0105, kultur\u0105 i edukacj\u0105. Nie by\u0142o zbyt wielu odniesie\u0144 do dziedzictwa. Obecnie UNESCO kojarzy si\u0119 zazwyczaj ze \u015bwiatowym dziedzictwem, kt\u00f3re pojawi\u0142o si\u0119 kilkadziesi\u0105t lat po jego utworzeniu. Podobn\u0105 ewolucj\u0119 mo\u017cemy zaobserwowa\u0107 w przypadku wszystkich europejskich inicjatyw dotycz\u0105cych dziedzictwa, poniewa\u017c maj\u0105 one ogromny potencja\u0142, aby przekazywa\u0107 europejsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 du\u017cej cz\u0119\u015bci europejskiej populacji.<\/p>\n\n\n\n

Zobaczymy. Uwa\u017cam, \u017ce inicjatywy te powinny wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107, poniewa\u017c maj\u0105 r\u00f3\u017cne cele i wzajemnie si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105. Ponadto razem mog\u0105 dotrze\u0107 do wi\u0119kszej liczby os\u00f3b, co jest korzystne dla wszystkich stron. Ich r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 odzwierciedla r\u00f3wnie\u017c r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnego dziedzictwa kulturowego. Dziedzictwo obejmuje mi\u0119dzy innymi turystyk\u0119, ochron\u0119 zabytk\u00f3w i ochron\u0119 przyrody. W zwi\u0105zku z tym prawdopodobnie potrzebujemy r\u00f3\u017cnych obszar\u00f3w wiedzy specjalistycznej, aby je rozpozna\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Ale czy to mo\u017cliwe, \u017ce du\u017ca liczba wpis\u00f3w, o kt\u00f3rych wiemy, \u017ce b\u0119d\u0105 nadal rosn\u0105\u0107, spowoduje, \u017ce strac\u0105 one na warto\u015bci? Im wi\u0119cej ich b\u0119dzie, tym mniej mog\u0105 by\u0107 widoczne, poniewa\u017c b\u0119dzie ich tak wiele.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly: Nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby tak by\u0142o w przypadku \u015bwiatowego dziedzictwa kulturowego. Kiedy po raz pierwszy pojawi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 \u015bwiatowego dziedzictwa, my\u015blano o \u201eelitarnym klubie\u201d, takim jak siedem cud\u00f3w \u015bwiata. Obecnie istnieje ponad 1200 miejsc, co nie jest ju\u017c tak ekskluzywne, ale nadal zapewnia uznanie i s\u0142aw\u0119 zaanga\u017cowanym obiektom. \u015awiatowe dziedzictwo nadal jest honorow\u0105 i atrakcyjn\u0105 instytucj\u0105. Prawdopodobnie to samo dotyczy EHL i innych inicjatyw.<\/p>\n\n\n\n

Jednocze\u015bnie wa\u017cne jest zapewnienie wystarczaj\u0105cego wsparcia finansowego dla tych miejsc. Proces dziedziczenia zawsze zaczyna si\u0119 od rzeczywistego lub potencjalnego zagro\u017cenia. Dlatego uznanie danego miejsca powinno zawsze wi\u0105za\u0107 si\u0119 z pewn\u0105 form\u0105 opieki i ochrony. EHL jest form\u0105 nagrody, kt\u00f3ra powinna wi\u0105za\u0107 si\u0119 z wyr\u00f3\u017cnieniem, kt\u00f3re pomog\u0142oby tym miejscom rozwija\u0107 si\u0119 i szerzy\u0107 swoje przes\u0142anie.<\/p>\n\n\n\n

To troch\u0119 jak igrzyska olimpijskie: s\u0105 kraje osi\u0105gaj\u0105ce najlepsze wyniki i zdobywaj\u0105ce wiele medali, ale jest te\u017c wiele innych kraj\u00f3w, kt\u00f3re nie maj\u0105 tak spektakularnych osi\u0105gni\u0119\u0107, a kt\u00f3rych obywatele r\u00f3wnie\u017c s\u0105 bardzo podekscytowani zawodami.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Tak. Chocia\u017c staje si\u0119 to r\u00f3wnie\u017c biznesem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly: Dziedzictwo jest r\u00f3wnie\u017c form\u0105 biznesu. Nie da si\u0119 tego unikn\u0105\u0107. Dziedzictwo jest wykorzystywane do cel\u00f3w finansowych i gospodarczych, takich jak turystyka czy przemys\u0142 kulturalny. Oczywi\u015bcie nie jest to nic z\u0142ego. Przez d\u0142ugi czas uwa\u017ca\u0142em, \u017ce wykorzystywanie dziedzictwa kulturowego jest form\u0105 korupcji i niezdrowym kompromisem w stosunku do jego autentyczno\u015bci. W mi\u0119dzyczasie dziedzina dziedzictwa kulturowego rozros\u0142a si\u0119 tak imponuj\u0105co, \u017ce obecnie obejmuje przemys\u0142 kulturalny i jest \u015bci\u015ble powi\u0105zana z lokaln\u0105, a nawet globaln\u0105 gospodark\u0105. Zwiedzanie danego miejsca jest form\u0105 turystyki, ale tak\u017ce nauki i rozwoju osobistego. Atrakcyjne miejsce, kt\u00f3re przekazuje i wyja\u015bnia warto\u015bci integracji i uczestnictwa, mo\u017ce jednocze\u015bnie pobudza\u0107 lokaln\u0105 gospodark\u0119 i inspirowa\u0107 odwiedzaj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Jakie s\u0105 wed\u0142ug Pana najpilniejsze kwestie dotycz\u0105ce dziedzictwa z perspektywy globalnej lub europejskiej?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly: My\u015bl\u0119, \u017ce najpilniejsza kwestia dotyczy sfery politycznej. Jak wspomnia\u0142em wcze\u015bniej, dziedzictwo sta\u0142o si\u0119 kluczowym punktem odniesienia dla ka\u017cdej ideologii w tej sferze. Uwa\u017cam, \u017ce nie mo\u017cna pozwoli\u0107, aby dziedzictwo by\u0142o wykorzystywane przez ekstremist\u00f3w do promowania fa\u0142szywych, anachronicznych i stronniczych idei dotycz\u0105cych przesz\u0142o\u015bci bez krytycznego podej\u015bcia lub do wyznaczania wyimaginowanego okresu w przesz\u0142o\u015bci, do kt\u00f3rego powinni\u015bmy powr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c powr\u00f3t do kt\u00f3regokolwiek z takich okres\u00f3w spowodowa\u0142by odrodzenie si\u0119 wykluczenia opartego na sztucznie wykreowanych kategoriach rasy, p\u0142ci itp. Strach przed nieznan\u0105 przysz\u0142o\u015bci\u0105 nie powinien by\u0107 \u0142agodzony poprzez piel\u0119gnowanie nostalgicznej t\u0119sknoty za wyobra\u017con\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105. Nostalgia jest raczej stanem chorobowym ni\u017c solidnym stanowiskiem politycznym.<\/p>\n\n\n\n

Bardziej op\u0142acalne jest wykorzystanie procesu dziedziczenia do demokratyzacji, podej\u015bcia partycypacyjnego oraz ochrony przyrody i \u015brodowiska. Dziedzictwo ma bowiem r\u00f3wnie\u017c taki potencja\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Uwa\u017cam, \u017ce dziedzictwo kulturowe jest dzieckiem modernizacji. Gdy tylko rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 modernizacja, pojawi\u0142a si\u0119 nostalgia za utraconym \u015bwiatem. Nostalgia za przesz\u0142o\u015bci\u0105 jest uzasadnionym do\u015bwiadczeniem. Jednak im bardziej odleg\u0142a staje si\u0119 przesz\u0142o\u015b\u0107, tym wi\u0119ksza mo\u017ce by\u0107 nostalgia za ni\u0105. I tu w\u0142a\u015bnie tkwi niebezpiecze\u0144stwo. Relacja ta staje si\u0119 sentymentalna, oparta na emocjach. Uwa\u017cam, \u017ce polityczne wykorzystanie dziedzictwa powinno obejmowa\u0107 krytyczne i analityczne podej\u015bcie, a nie wywo\u0142ywa\u0107 uczucie gorzkiej straty. W historii Europy istnieje wiele dobrych praktyk, kt\u00f3re mo\u017cna wykorzysta\u0107 jako przyk\u0142ady, takich jak wielowiekowe systemy nawadniaj\u0105ce oparte na wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy spo\u0142eczno\u015bciami i aglomeracjami, przedindustrialny szacunek dla natury itp.<\/p>\n\n\n\n

Uwa\u017cam, \u017ce powinni\u015bmy wykorzystywa\u0107 dziedzictwo, aby rzuci\u0107 \u015bwiat\u0142o na t\u0119 wiedz\u0119. Nie oznacza to, \u017ce powinni\u015bmy zapomnie\u0107 o niesprawiedliwo\u015bciach politycznych i spo\u0142ecznych, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w ci\u0105gu tych stuleci. Dziedziczenie powinno wi\u0119c by\u0107 kwesti\u0105 krytycznego my\u015blenia i si\u0142 demokratycznych. Jak bardzo cz\u0119sto dowodzi to propozycja EHL.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Prosz\u0119 powiedzie\u0107, nad czym Pan obecnie pracuje? Czego mo\u017cemy si\u0119 spodziewa\u0107 w najbli\u017cszym czasie?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly: Moja podstawowa to\u017csamo\u015b\u0107 zawodowa to historyk urbanistyki. W ci\u0105gu ostatnich trzech dekad zajmowa\u0142em si\u0119 badaniami nad dziedzictwem, ale nigdy nie opu\u015bci\u0142em dziedziny historii urbanistyki. Dlatego moim g\u0142\u00f3wnym przedmiotem zainteresowa\u0144 badawczych zawsze by\u0142o dziedzictwo miejskie. W ci\u0105gu ostatnich pi\u0119tnastu lat staram si\u0119 zrozumie\u0107, w jaki spos\u00f3b rozszerzaj\u0105ca si\u0119 dziedzina dziedzictwa kulturowego na nowo definiuje miejskie obszary ochrony. W 2016 roku napisa\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 o historycznym krajobrazie miejskim, ale nie s\u0105dz\u0119, aby temat ten, czyli zrozumienie krajobrazu dziedzictwa w \u015brodowisku miejskim, zosta\u0142 w pe\u0142ni wykorzystany w badaniach. Co wi\u0119cej, ogromna r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 niematerialnego dziedzictwa miejskiego \u2013 na przyk\u0142ad praktyki zwi\u0105zane z dziedzictwem kulinarnym \u2013 otwiera nowe obszary bada\u0144 nad terytorializacj\u0105 dziedzictwa miejskiego. Podobnie integracja obszar\u00f3w poprzemys\u0142owych jako stref dziedzictwa przemys\u0142owego lub zanik podzia\u0142u na chronione \u201emiasta historyczne\u201d i nieklasyfikowane dzielnice nowoczesne r\u00f3wnie\u017c prowadz\u0105 do powstania nowych sieci dziedzictwa i reorganizacji terytorialnej miast.<\/p>\n\n\n\n

Obecnie interesuje mnie, w jaki spos\u00f3b podej\u015bcie oparte na historycznym krajobrazie miejskim, lub po prostu potencja\u0142 krajobrazu miejskiego, jest wykorzystywane do jednoczenia i redefiniowania miast. Szczeg\u00f3lnie intryguj\u0105 mnie przyk\u0142ady spoza Europy, kt\u00f3re manifestuj\u0105 nowe podej\u015bcie do dziedzictwa miejskiego, nieoparte na podziale na natur\u0119\/kultur\u0119 lub dziedzictwo materialne\/niematerialne. Obecnie badam najnowsze nominacje do tytu\u0142u Miasta \u015awiatowego Dziedzictwa, mniej wi\u0119cej od 2010 roku, aby zbada\u0107 nowe formy terytorialnej definicji zachowanych (i nominowanych) obszar\u00f3w miejskich. Zidentyfikowa\u0142em kilka kraj\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 bardzo zainteresowane nowo\u015bciami w dziedzinie dziedzictwa miejskiego, takich jak Brazylia i Indie. Spotka\u0142am si\u0119 z doskona\u0142ymi badaczami i ekspertami z tych kraj\u00f3w; wiele si\u0119 od nich ucz\u0119 i ustalamy ekscytuj\u0105ce metodologie por\u00f3wnawczych bada\u0144 nad dziedzictwem miejskim. To m\u00f3j nowy projekt: nowe globalne tendencje w ochronie dziedzictwa miejskiego.<\/p>\n\n\n\n

Katarzyna Jagodzi\u0144ska: Trzymam kciuki za szybkie uko\u0144czenie ksi\u0105\u017cki po zako\u0144czeniu bada\u0144. Bardzo dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00e1bor Sonkoly: Dzi\u0119kuj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Teams, 12 wrze\u015bnia 2025 roku<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Profesor G\u00e1bor Sonkoly, znany teoretyk dziedzictwa kulturowego i wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca dyskursu na temat historycznego krajobrazu miejskiego, opowiada o praktycznym zastosowaniu tej koncepcji w postaci Znaku Dziedzictwa Europejskiego oraz innych \u201elist\u201d i \u201erejestr\u00f3w\u201d obiekt\u00f3w i praktyk dziedzictwa kulturowego. Czy du\u017ca liczba wpis\u00f3w do rejestru dziedzictwa kulturowego rozprasza uwag\u0119 opinii publicznej, czy te\u017c pomaga zwi\u0119kszy\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 i rozwija\u0107 gospodark\u0119 opart\u0105 na dziedzictwie kulturowym?<\/p>\n","protected":false},"featured_media":9342,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"editor_plus_copied_stylings":"{}"},"categories":[125,98],"tags":[34,293,294],"class_list":["post-9347","project","type-project","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","category-heritage-conversations-pl","category-lekcje","tag-dyskusja","tag-heritage-voices-2","tag-heritage-voices-pl"],"acf":false,"yoast_head":"\nHeritage Voices: G\u00e1bor Sonkoly o koncepcji i praktycznym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego - Europa Nostra<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Professor G\u00e1bor Sonkoly, a renowned theoretician of cultural heritage and co-creator of the discourse of the historic urban landscape, talks about the practical application of the concept in the form of the European Heritage Label and other \u2018lists\u2019 and \u2018registers\u2019 of heritage sites and practices. Does the abundance of heritage inscriptions distract the public\u2019s attention, or does it help to raise awareness and develop the heritage economy?\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Heritage Voices: G\u00e1bor Sonkoly o koncepcji i praktycznym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego - Europa Nostra\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Professor G\u00e1bor Sonkoly, a renowned theoretician of cultural heritage and co-creator of the discourse of the historic urban landscape, talks about the practical application of the concept in the form of the European Heritage Label and other \u2018lists\u2019 and \u2018registers\u2019 of heritage sites and practices. Does the abundance of heritage inscriptions distract the public\u2019s attention, or does it help to raise awareness and develop the heritage economy?\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Europa Nostra\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-02-11T22:40:08+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Heritage-voices5.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"17 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/\",\"url\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/\",\"name\":\"Heritage Voices: G\u00e1bor Sonkoly o koncepcji i praktycznym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego - Europa Nostra\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Heritage-voices5.jpg\",\"datePublished\":\"2026-02-11T22:42:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-11T22:40:08+00:00\",\"description\":\"Professor G\u00e1bor Sonkoly, a renowned theoretician of cultural heritage and co-creator of the discourse of the historic urban landscape, talks about the practical application of the concept in the form of the European Heritage Label and other \u2018lists\u2019 and \u2018registers\u2019 of heritage sites and practices. Does the abundance of heritage inscriptions distract the public\u2019s attention, or does it help to raise awareness and develop the heritage economy?\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Heritage-voices5.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Heritage-voices5.jpg\",\"width\":1200,\"height\":1200},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Homepage\",\"item\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Heritage Voices: G\u00e1bor Sonkoly o koncepcji i praktycznym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/\",\"name\":\"Europa Nostra\",\"description\":\"Heritage Hub for Central and Eastern Europe\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#organization\",\"name\":\"Europa Nostra\",\"url\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/europa-logo.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/europa-logo.png\",\"width\":218,\"height\":237,\"caption\":\"Europa Nostra\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Heritage Voices: G\u00e1bor Sonkoly o koncepcji i praktycznym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego - Europa Nostra","description":"Professor G\u00e1bor Sonkoly, a renowned theoretician of cultural heritage and co-creator of the discourse of the historic urban landscape, talks about the practical application of the concept in the form of the European Heritage Label and other \u2018lists\u2019 and \u2018registers\u2019 of heritage sites and practices. Does the abundance of heritage inscriptions distract the public\u2019s attention, or does it help to raise awareness and develop the heritage economy?","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Heritage Voices: G\u00e1bor Sonkoly o koncepcji i praktycznym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego - Europa Nostra","og_description":"Professor G\u00e1bor Sonkoly, a renowned theoretician of cultural heritage and co-creator of the discourse of the historic urban landscape, talks about the practical application of the concept in the form of the European Heritage Label and other \u2018lists\u2019 and \u2018registers\u2019 of heritage sites and practices. Does the abundance of heritage inscriptions distract the public\u2019s attention, or does it help to raise awareness and develop the heritage economy?","og_url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/","og_site_name":"Europa Nostra","article_modified_time":"2026-02-11T22:40:08+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":1200,"url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Heritage-voices5.jpg","type":"image\/jpeg"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Szacowany czas czytania":"17 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/","url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/","name":"Heritage Voices: G\u00e1bor Sonkoly o koncepcji i praktycznym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego - Europa Nostra","isPartOf":{"@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Heritage-voices5.jpg","datePublished":"2026-02-11T22:42:00+00:00","dateModified":"2026-02-11T22:40:08+00:00","description":"Professor G\u00e1bor Sonkoly, a renowned theoretician of cultural heritage and co-creator of the discourse of the historic urban landscape, talks about the practical application of the concept in the form of the European Heritage Label and other \u2018lists\u2019 and \u2018registers\u2019 of heritage sites and practices. Does the abundance of heritage inscriptions distract the public\u2019s attention, or does it help to raise awareness and develop the heritage economy?","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/#primaryimage","url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Heritage-voices5.jpg","contentUrl":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Heritage-voices5.jpg","width":1200,"height":1200},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/project\/heritage-voices-gabor-sonkoly-o-koncepcji-i-praktycznym-wykorzystaniu-dziedzictwa-kulturowego\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Homepage","item":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Heritage Voices: G\u00e1bor Sonkoly o koncepcji i praktycznym wykorzystaniu dziedzictwa kulturowego"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#website","url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/","name":"Europa Nostra","description":"Heritage Hub for Central and Eastern Europe","publisher":{"@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#organization","name":"Europa Nostra","url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/europa-logo.png","contentUrl":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/europa-logo.png","width":218,"height":237,"caption":"Europa Nostra"},"image":{"@id":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/project\/9347","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/project"}],"about":[{"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/project"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9342"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9347"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9347"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/heritagehubkrakow.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9347"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}